Aussi Anne-Marie Siméon
Harry Kurtness
Camil Girard
Tipelimitshun
Ilnu tipatshimun
GRH/UQAC 1996 ©
Notez bien : Dans la version qui apparaît dans le présent site, les "u" à la fin de certains mots ne peuvent être présentés sous forme d'exposant. Tout lecteur ou spécialiste devra donc se référer à l'ouvrage écrit (Éditions JCL, 1997) pour obtenir ces précisions linguistiques.
ESHI-TAKUAT UTE MASHINAIKANIT
Nashkumakanuat
Eshi tshitshipalnanut
E uauilakanit ka tipatshimut
Ute eshi-uilakanitau auenitshenat
Ka uitakanituau utenaua kie nite ka ishi-kushpinanut
Ushkat I
Ka ishi-atusset
Katshishkutamuakanit
Ilnu-utshimau
Nipu
Eka ka nishtutakuat tshekuan
Ka ishi-ilniunanut nite e tshiluemitunanut
NISHu II
Ka papamulat maniteua
Metueun
Ussi-ilnuat
Uikanishimauat
Tshetshi takuat atusseun ilnu-assit
NISHTu III
Ishkutuapui e uauitakanit
Kautshimau-aiminanut
Tshishelnu Kurtness
Uet tshiluetakanit
NEU IV
Ka ishi-ilniunanut ueshkat
Natukul
Aueshish eshi-nametat
Amissepiluat tatipan eshi-ilniutau
Uitanu tan ka ishi-nashakanit e ilnushtakanit nitshenat
Traduction Pessamit ka ashu-mashinaitshetau
Nashkumakanuat
Apu tshipa tshi uluipalitakanipan ume atusseun eka alem auenitshenat uitshiuetakuenat. Eukuat ute ua uitamutshit eshpish mishta-nashkumitshit. Ashit nitshenat e uilakanitau utshimau Harry Kurtness, nui uitamuanan ka ishpish mishta-milu-uauitshiuet David Cooter, uil ushkat ka natshishkuat anem tshishelnu nite Mashteuiatsh tshetshi tipatshimushtakut ka ishi-ilniulit. Clifford Moar mak Lise Launière, ushtikuan mak ka uitshiat ushtikuan nite ka uapataliuanukau ilnu-tshekuana nite Mashteuiatsh, uitshiuepanat ka tshitshipalitakanit ume atusseun, nui uitamuanan eshpish mishta-nashkumitshit. Ilnu-utshimau Rémy Kurtness, ninashkumanan ka tapuetak tshetshi tipatshimat utaui; mak Gervais Tremblay kie Myriam Bacon (GRH mak UQAC) uiluau ka ashushtatau tipatshimuna. Mak kalapua Christiane Grenon, nutim nelu ka ishi-atusseshtakanit mashinaikan e tutakanit, nimishta-nashkumanan ka ishpish mishta-milu-atusset.
Utshimashkueu Évangéline Picard-Canapé, ushtikuan nite Traductions Pessamit mak nelu ka uitshi-atussemat, ka ueueshi-tshitapatakau tipatshimuna Denise Bacon (Betsiamites), Philomène Jourdain (Uashat/Mani-Utenam) mak Thérèse Bégin (Mashteuiatsh) ka mishta-milu-atussetau, tanite eshku mekuat atusseshtakanu tshetshi peikuait itashtakanit e lelushtakanit.
Ninashkumanan kie ue tshe uluipalitat mashinaikana, Jean-Claude Larouche mak ka uitshi-atussemat Éditions JCL mak ne anutshish ushtikuan nite Musée Mashteuiatsh, utshimau Florent Bégin ka uauitshiuet nite e uluipalitakanikau mashinaikana.
Eku nitshenat mamuitun ka uitshiuetatu ume e tutakanit mashinaikan, eukuan Affaires culturelles ute Upishtikuiat (nite Saguenay-Lac-Saint-Jean), mak ne Patrimoine canadien (nite e uauitakanikau ilnu aimuna) mak UQAC, ka utinamatshet ka atusseshilit. Mak kalapua, nimishta-nashkumanan "Comission royale sur les peuples autochtones".
Camil Girard, katshitapatak atusseunlu
Groupe de recherche sur l'histoire (GRH)
Université du Québec à Chicoutimi
22 janvier 1996
Eshi tshitshipalnanut
Nitshissiten eshku e auassiuian, nutaui nanitam mishta-mamitunelitamupan. E natshi-natuuiat, nite eshkutipeiashilit peikupishipan ashit mutshistshipu, mak nasht apu ut aimit. Mishta-milekash nelu tshi itapipan e mamitunelitak. Kie, mishta-miluatamupan e natshishkuat ilnua kie uil mishta-miluatakupan. Ka mishta-natutuat an ilnua, nanitam nitakuti nite tetshe Ilnua, ekuat nite e takuat tshetshi milupalitaun mamu nishtutaishinanut nite ilnit. E utshimau-aiminanut e uauitakanit, eukuan nanitam ishi-uapatamupan tshetshi nitshenat alu metshetitau etelitakau tshekuanlu tshetshi natutuakanitau. Tshisselitamu eshpish mishta-aliminlit kassinu auenlua tshetshi miluelitamuiakanlit, eukuan essishuet, tshetshi alu mitshetitau tatapishkut eshi-nishtutatishitau, takuanlu nitshenat nikan ka tatau tshetshi uapataliuetau uiluau uetshimautau.
Nil uil, nitshissiten matshishiat, nimushum mishta-utshimau-aimiepan nutauia. Eku uil nutaui, kie uil utshimau-aimipan mak kalapa minashkuat eshi-ilniunanulit uauitamupan. Nutaui mishta-ishpitelimakanu nite nitassinat kie mishta-ishpitelitamu nelu. Eka uesha e ui mishta-napeuatshimak, uil ninashimuan umeshkanam, nitshissinuapamau. Nimilunuau nelu etelitakushit, nanitam peikushilu etelitakushit kie peikuan nanitam nashamu ka ishi-tapuetatishit. Mishta-ishpitelitamu nelu mamu e uauitshitishinanulit. At nelu meshta-ishpitelimakanit nite tetshe e utshimau-aiminanulit, mishta pessish teu ilnua e talit. Nanitam peikushilu etelitakushit kie nil nui nashamuan umeshkanam.
Nutaui nanitam ui mamushtapan ueshkat ilnua ka ishi-ilniulit mak anutshish eshi-ilniunanulit nite e tshitapatak utassi. Nanitam ui milupalitapan nelu nishuait eshi-ilniunanulit. Eukuanlu ut tshi tutamupan tshetshi mamu talit utilnima at katshi mishta aliminlit nelu e tutak. Miam peikuan nutaui, apu itelitaman kau tshipa tshi ishi-ilniunanun miam ueshkat, apu tshi shatanut, muku tshiam tshetshi natuunanut, tshetshi natamishinanut. Nitshenat ka issishuetau muku tshiam ka natuushat nilan, eka itutetau nutshimit, eka tutakau nelu essishuetau, nil uil muku tshiam nitishi-utinen miam mituat ka mataupikutanut. Apu tapuetaman ne. Muku mak uil, apu issishueian, apu apatit ilnu-aimun, apu apatit ilnu-aitun, kie peikuan eshi-ilniunanut. Niteliten takuan nishuau alu tshetshi ushkuiku. Takuan tshetshi kanuelitamuku tshitaimunnu, innu-aitun, eshi-ilniuiku kie peikuan eshi-aiamieu-mamitunelitamuku.
Apu tatau ute assit ilnuat ka nashatau eshi-ilniunanulit anutshish kashikalit eka ka katshitaukutau nite utaiamieunuat, ueshkat ka ishi-tapuetakau. Uemut, takuan tshetshi tshisselitakanit nite etutanut, takuan tshetshi tshisselitakanit nite uetshipalnanut, kie nil nimishta-apateliten ne. Muku uil, takuan tshetshi milupalitakanit ueshkat ka ishi-ilniunanut mak ka ishi-mamitunelitakanit kie anutshish kashikat eshi-ilniunanut kie peikuan eshi-mamitunelitakanit. Takuan tshetshi shutshelitakanit. Nutaui, apu ut shetshishit tshetshi nanukushit nite anutshish ua nikanipalnanut, miam nite uauitshiuepan Shuliautshuap ka ui tshimatakanit, mak nite Mitshim atauitshuap ka ui tshimatakanit, kie peikuan nite e Mamuitunanut minashkuau mak assi e atusseshtakanit kie peikuan nite Mamuitun ka kushpinanut mak ka natuunanut e uauitakanit. Eukuanlu nelu uil etelitak, nite mamu e tshimatakanit tshekuan kassinu nelu ilnuat katshitaukuat. Kie peikuan nanitam shutshelitamupan ka auassiulit e tshishkutamuakanlit. Nelu eshi-tipatshimitishit itelitakuanlu miam uatak tshetshi shaputue atusseshtatishinanut tshetshi uil ilnu takuaimatishit. Kie peikuan eshku kashikalit shaputue tutamu miam ueshkat ilnua ka tutamilit. Ekuat minashkuat alu uet miluelimut etat, shash nimamitunelimikunan e peikussishit nite minashkuat tanite eshpish ushpishkun akushit.
At nelu muku nutaui e uauilak, nikaui nimishta-uauitshikuti. Nelu eshi-uauitakau nikanishat, ui uitamueuat tshishelnua e mishta-apatatinlit aimunlu, uiluau eshpashalit eshku tshekuanlu e tshishkutamatshetau. Tshishelnuat e aimitau, miam ashukan etelitakuanlit tshetshi nishtutaishitau ka auassiutau miam ka tshishelniutau eukuan tshipa itelitakuanlu.
Tshima milutameku ume tshe tshitapatameku.
Rémy "Kak"wa" Kurtness
Ilnu-utshimau nite Ilnuat Lac-Saint-Jean
Mashteuiatsh (18/10/95)
E UAUILAKANIT KA TIPATSHIMUT
Utishinikashun: Kurtness
UTAIAMIEU-ISHINIKASHUN: Harry
KA ISHPISH ILNIUT: 4 upau-pishimu 1923
NITE KA ILNIUT: Piekuakamit
PEIKUSSU, NIPU A: Napeu ka niput
PIPUNLU KA NIPUT: 11 uashtessiu-pishimu 1945
UTISHKUEMA: Gabrielle Robertson
UtauassimA: 12 itashilua, muku 9 ilniulua
KA ISHI-ATUSSET: Kanikutesht, kapapamulat maniteua
KA ISHPISH TSHISHKUTAMUAKANIT: 7 ishpish itutepan katshishkutamuakanit, mak nite ka tshishelniulit ka tshishkutamuakanlit.
UTE ESHI-UILAKANITAU AUENITSHENAT
Utishkuema Gabrielle Robertson
Utauia Gabriel Kurtness
Ukauia Christine Jourdain
Ushtesh Lionel
Umisha mak ushima Maude
Marthe
Ushtesha Raymond
Ushtikuan nite mashinaitsheutshuapit Tessier
Katshishe-utshimau-atusset Achille Laboissière
Peiku kamashinaitsheshishkueu Adrienne Bilodeau
Kamakunuesht Benoît Boivin
Tshishe-amishku Aurélien Gill
Ka atussetau nite ilnu-assit Georges Bacon
Marc Gill
Denis Gill
Claude Philippe
Ti-Guy Courtois
Kanatuut Napoléon Bégin
Ushisha Émile Robertson
Ushikusha Elmire Robertson
Uikanisha Adrienne Robertson
Tommy Robertson
Louis Paul
Joseph Paul
Kanatuushat Koutshi
Prospère Cleary
Ukumisha Michel
François Savard
Pessish uitshuat ka apilit McDonald
Ukumisha Tommy
Pitu-katipelitak Trofflé Laforest
Pitu-katipelitak ukusse Arthur
Piekuakamiulnuat Bégin
Germain
Peiku ukusse Jacques
Unatshishkuema Suzanne Déry
Utauassima Gemma
Chantale
Jocelyn
Rémi
Rémi utishkuema Monique
Ukusse Laval
Laval utishkuema Connolly
Utauassima Francis
Sébastien
Natacha
Suzette
Unatshima Jacques Cleary
Natukulish Turgeon
Kauiashitshesht Réal Philippe
Umushuma Jos Kurtness
Utshimau katipaitshet Fleury
Gilman
Shimakanishat Ti-Will Cleary
Joseph Gill
Hubert Jourdain
Kanatuusht Germain
Aimunlu ka atusseshtakau Speck
Lips
Ukumisha Benny Édouard
Thomas
Utauia utishkuemilua, utusse Mary Robertson
Ushkat utauia utishkuemilua Christine Verreault
Ukauia utauilua, umushuma George Jourdain
Uitshuat pessish ka apilit William Connolly
Katshishkutamatsheshishkueu Soeur Marie du Mont-Carmel
Uishtaua René Paul
Kanatuusht François Germain
Uitshuat pessish ka apilit Mme Thomas Siméon
Marie Siméon
Christine Siméon
Mishtashiniulnuat Coomshish
Métabé
Sydney Trapper
Piekuakamiulnu Isaac Robertson
Pessish uitshuat ka apilit Philomène Robertson
Piekuakamiulnu Charlot Pekutelegan
Kapiminuesht Georges Robertson
KA UITAKANITAU UTENAUA KIE NITE KA ISHI-KUSHPINANUT
Alma
Ashuapmushuan
Pessamit
Caughnawaga
Chibougamau
Shekutimit
Dolbeau
Jonquière
La Tuque
La Friche
Mistassini shakaikan
Lac Tsékatchi
Manouane
Mauricie
Mistassini
Montagnes Blanches
Montréal
Nichicun
Obedjiwan
Ottawa
Parc national
Passes Dangereuses
Péribonka
Pikauba
Mashteuiatsh / Piekuakamit
Portes de l'Enfer
Québec
Rang C
Réserve de Mistassini
Rivière Péribonka
Roberval
Saint-Méthode
Triton Club
Trois-Rivières
Ushkat I
Ka ishi-atusset
Piekuakamit nitilniuti, 4 e tshishtuakanit upau-pishimu 1923. Kie ekut nanitam nitatati. Peikuau niniputi, Gabrielle Robertson ishinikashu nitishkuem. Eukuan 11 uashtessiu-pishimu 1945 niniputan. Kutulnueshipanat ashu nishu nitauassiminanat, peikushteu eshku ilniuat. Kutuasht itashuat ishkuessat kie kutuasht itashuat napessat, miam tatapishkut itashuat. Ne eshku eshpish ilniutau nitauassimat, patetat napessat ilniuat mak neu ishkuessat. Nishu nuniatananat e mishta-auassiutau mak peiku napess e kutulnuepipuneshit ashu peikushteu.
Eshpish ilniuian, mitshetuait nitishi-atussati. Ushkat eshi-atusseian, eukuan ninikutati, ne nitatusseshtuati Compagnie Price Brothers. Nikutulnuepipuneshiti ashu nishtu. Shash mak nikutuasht-tatulnuepipuneshin ashu nishtu, eukuan shash patetat-tatulnuepipuna uiesh eshpish tshi atusseshtukau. Uiesh 1936 etashtet pipun. Eku minuat eshi-atusseian, eukuan nipapamulatiat maniteuat nite Parc national. Kutulnuepipuna ashu neu ne nitishpish ishi-atussati. Uiesh 1938 nitshitshipalitakupan ne eshi-atusseian. Apu nita ut pulian e atusseian. Minuat Gagnon Frères ekue atusseshtuk, ne Gagnon Frères nite Roberval ka-teua. Ka pushtashit nitishi-atussati, muku tshiam napit nitatussati. Uiesh kutulnuepipuna nitatussatakupan nite Gagnon Frères. Minuat ekue atusseshtuk Tshishe-utshimau, ilnua ka tshitapamat mak kalapua ilnu-tshishe-utshimautshuapit, ute ka takuaitshet, luash anutshish kashikat. Uiesh 1963 itashtekupan pipun tshetshipalian e atusseshtuk Tshishe-utshimau, ilnua ka tshitapamat. Ne ka tshitshipalian e atusseshtuk, mituat nishtulnuepipuna ashu nishtu atut nita nut tatshinen mashinaikanashku. Kie nitshi alimun.
Nana pipun ka tshitshipalian e atusseshtuk tshishe-utshimau, eukuan kie nitilnu-utshimauti ute Piekuakamit. Eukuan uapikun-pishimu 1963. Neuau nitishpish kanieuti e ilnu-utshimauian. Nishupipuna ishpish tshimalakanipan ilnu-utshimau, eukuan nishuaush-tatupipuna nitishpish tshishtati e ilnu-utshimauian. Nishuaush-tatupipuna e nashatumakat nitishpish tshishtati mamu. Mamu nishtulnuepipuna ashu peiku nitishpish atusseshtuau Ilnu-takuaikan. Eshpish tshi atusseshtuk Tshishe-utshimau, minuat ekue ashupalian Ilnu-takuaikan e atusseshtuk usham ne ka milakanit uil ilnu tshetshi takuaimatishit, eukuan nanitam peikushu ne eshi-atusseian. Eukuan eshinikatakau nelu miam auen ka atusseshtuat ilnua.
Katshishkutamuakanit
Nite uil e tshishkutamakuian, mituat uiesh nishuasht nitishpish itutatakupan katshishkutamuakanit. Eukuan ne muku ishpish takuanipan ute Piekuakamit. Minuat ekue ait ishi-tshishkutamukuian. Eukuan ne anutshish eshinikatet tshishelnuat ka tshishkutamuakanitau. Kie peikuan minuat ekue tshishkutamakuian nite pakassunit tetshe, tshetshi ut takuat atusseun: Kie nitshishkutamakuti iapit nite pakassunit tetshe: &laqno;tshetshi mamu tshimatakanit tshekuan.» Nite kie tetshe nitshishkutamakuti tan tshipa tutakanu tshetshi alu milupalit e takuat atusseun ilnu-assit. Nutim nite e uauitakanit tan tshipa ishi-milupalu ilnu-assi. Nanikutin nishtutshishikua kie mak neutshishikua nitishpish tshishkutamakutan, uiesh nishtupipuna kie mak neupipuna ne nitishpish tshishkutamakutan. Nimishta-uitshikuti ne eshi-tshishkutamakuian.
Ilnu-utshimau
Gabriel Kurtness ishinikashipan nutaui, eku Christine Jourdain ishinikashipan nikaui. Patetat nitashitan nitshinat. Lionel tepan, minuat nil, Maude, Marthe mak Raymond. Patetat nitashitan. Kanatuushit nutaui. Kie milekash tepan nite ilnu-utshimau-atusseunit tanite nishulnuepipuna ashu nishtu ishpish ilnu-utshimauipan. Nite Mistassini ut nitautshinakanipanat nikanishat. Miam Mishtashiniulnuat nitelimakutan. Eshku nutaui e ilnu-utshimaut, nishuau nitishpish kanieuti e ukaumauian. Ueshkat ilnu-utshimau, apu shuku ut mishalit utipelitamun. Eukuan ne Tshishe-utshimau, ilnu ka atusseshtuat tipelitamupan. Apu shuku ilnu-utshimau ut mishalit utipelitamun ne tepatshimuian.
Takuanipan eshpalian eshku nutaui ka ilnu-utshimaut. Eshku tshishe-utshimau tepelitak. Tessier ishinikashipan e takuaitshet nite mashinaitsheutshuapit. Eku ne Achille Laboissière, uil katshishe-utshimau-atusseshit mak Adrienne Bilodeau ukamashinaitsheshishkuemipan. Peikuau mak e namesh-muakanlit, nutaui ekue itutetshe tshishe-utshimautshuapit. Takuanlishipan tshekuanlu ua natuapatak tanite uil ilnu-utshimauishipan. Ekue ututamaitshetshe ishkuatemit, ekue shenamutshe. Nelu kamashinaitsheshishkueua shenamaku. Ekue itikut:
&laqno;Patush ushkat-atushkanut takushinikan, ma tshuapaten katshi tshishtaputshimitshuapanut!»
Ekue itakue ne nutaui:
&laqno;Eukuan miam! Apu ut tshisselitaman.»
Apu shuku ut alimishitau ueshkat ilnu-utshimauat. Ka pitutsheian tshetshi ukaumauian nite nutaui etat, eukuan nitatusseshteti tshetshi milu-tshisselitaman tshekuan. Nikushkushikuti e takuat tshetshi utinamat aimun eka tshekuan e tshiuenamakuiat. Apu nita ut tshiuenamakuiat aimun. Ekue mashinaitsheian Ottawa, eukuan patush tshauenamakuian aimun. Apu nita petamukuenit tshekuanlu eshi-natuelitamat. Nikanuelitetan ne mashinaikan ka mashinatutishiat, ekue itishimutshit nelu mashinaikanlu. Milekash tepan e tshiuenakau aimunlu, muku uil eluet kau nimashinaimakutananat. Katshi ne ishpalit, eukuan kuetshipalitaian tshetshi ilnu-utshimauian. Ekue nitikuti nutaui:
&laqno;Matshi kutshipalita, alu tshil mitshetuat uatshishkau.»
Eshku ishinakuanipan, ne kanieuipan alu uet mitshetilit auenlua uatshikuat. Nasht nipeikussiti, apu tshut aieshkulitishian. Benoît Boivin kamakunueshiuipan, utapanlu ui apashtapan e atusset. Ekue itik:
&laqno;Apu takuat shuliau, tetisht takuan shuliau tshetshi tshishikatat.»
Nutim ne tshishe-utshimau uil etelitak tutamupan. Mishta-mitshetupanat. Nasht apu ut natutuakanitau ka tshimalakannit nite ilnu-assit. Alimanlipan e tatau ilnu-utshimauat mak nitshenat ka tshimalakanitau ukaumauat. Ekut nite akushimuipan ne tshishe-utshimau tshipa tshi inanun. Eka melupalit, ekue issishuetau katshishe-utshimau-atussetau: &laqno;Matshi natshi-uapamekuat ilnu-utshimau mak ka tshimalekuat ukaumauat.» Eukuan ishinakuanipan, alimanipan ueshkat. Ait ishpalu anutshish kashikat. Eshku nutaui ka ilnu-utshimaut, mishta-nutepalipanat kanitau-atussetau, tshetshi uauitshiatau ka alimulit ilnua. Anutshish uil kashikat, mitshetuat ka auassiutau katshishi-tshishkutamuakanitau.
Ka mishkutapishtuk nutaui e ilnu-utshimaut, ekue ninatuapamatiat nitshenat nelu ka ishi-pikutatau atusseunlu. Ekue ninatshi-uitshikutiat. Eukuan kie tshitshipalipan e uauitakanit ilnu uil tshetshi takuaimatishit, takuanlipan tshetshi aieshkushtakanlit ka auassiutau umeshkanamuau. Kie eukuan tshitshipalipan e natutakuiat. Nishuau kie mak nishtuau nitishpatatan nite Ottawa, katshi mak peikupipuna, eukuan milakanipan ne ilnu uil tshetshi takuaimatishit. Kie nilan ne nitshitapatetan ka ashamakanitau ilnuat. Apu tshut ui milukuiat. Ekue nitatiat: :
&laqno;Peikushu tshe apashtaiat atshitashuna, muku nilan nui takuaimatishinan.»
Ekue atusseitshitau ilnuat. Nitshenat ka akushitau ka milakutau natukulisha mashinaikanlu, ekue milakanipanat ka ashamatunanulit. Eku nitshenat ka tshi atussetau, ekue nimilatananat atusseunlu miam e naikakanit tshekuan, e tshishaitshanut meshkanat kie kutak atusseunlu. Uiesh ne nishupipuna kie mak nishtupipuna ne ishi-pimutanipan luash e nilan takuaimatishiat. Tepanat e anuetakau shash nite etanulit, uil ilnu tshetshi takuaimatishit utassit, muku shash an eukuan eshinakuat.
Apu shuku ut takuat atusseun ute Piekuakamit. Takuanlipan ilnuat eshi-pikutatau tshetshi tutakau atusseunlu. Tanite tshishi-tshishkutamuakanipanat kie ishi-pikutapanat nelu tshetshi ishi-atussetau. Anutshish uil kashikalit, nitshenat ka mishta-tshishkutamuakanitau, nutim atusseuat. Auat tepanat etussetau nite Upishtikuiau-tshishe-utshimautshuapit. Uiluau mishkutapishtuepanat ushtikuana, miam ne Aurélien Gill, takuan tshetshi uitakanit, apu takuat tshetshi katakanit. Nimishta-ashineikunan. Nikuss shash tshi atusseu Upishtikuiat nite Laval ka ishinikatet, ka mishta-tshishkutamatsheutshuap. Anutshish uil mekuat, nite teu Shekutimit. Kie ne peikuan Georges Bacon, ka mishta-tshishkutamuakanisht an. Anutshish uil kashikalit, mishta-milupu kie mishta-shuliatsheu. Mitshetuat, pate nitshenat Gill, Marc mak Denis, ka mishta-tshishkutamuakanishit anat kie. Kie ne peikuan Claude Philippe mak ne Ti-Guy Courtois, mishta-milupuat kashikalit. Shash tshi uishamakanuat tshetshi atussetau ute Piekuakamit nitelimauat. Eshku tshipa takuanlu atusseunlu ute. Eshku tshipa mishta-mishau atusseun tanite eshku mishta-alem tshekuan tshipa tshi tutakanu. Pate ne utshimau kamakunuesht, tshekuanlu ma nelu ilnu tshipa tshi eka tutamu atusseunlu.
Mitshet eshku eshi-atussanut nutepalu, miam kaimit, kie miam kaimit ka-itelitakushua uil ka-ueuetashtaua mashinaikana. Uemut uil tshika teuat, miam nitshenat ka auassiutau ka-nitautshutshenit, anutshish mekuat ka-tshishkutamuakanutshenit. Nimishta-shutsheliten, eshku tshika ishinakuan tshetshi ute Piekuakamit kassinu ishi-kanuelitamat, tshetshi milu-uauitshiakanitau ilnuat. Anutshish kashikalit, nishtutamuat ka auassiutau nitelimauat, auen ui milupit, uemut takuanlu tshetshi tshishkutamakushit.
Kassinu auen eshi-atusset apatashu ume anutshish eshinakuat. Uemut kie uil eshku teuat kanatuushit, takuan tshetshi nashakanit ueshkat ilnu ka ishi-ilniut. Eku tshetshi atussanut nite mashinaitsheutshuapit, uemut takuanlu ka tshishkutamuakanit tshetshi apatshiakanit. Apu issishueian tshetshi akutekau mashinaikanit nite ashtamitat, muku eluet tshetshi nitau-atshitashit mak tshetshi nitau-mashinaitshet auen. Mak kalapua tshetshi katshitauelitak auen, tshetshi milualit utaimun tshe ishi-uluipalitat.
Nipun
Eshku e auassiuian, mishue ninashuati nutaui e natshi-natuut. Nite Ashuapmushuan takuan ninatuu-assinan. Mitshetuau nitshimatan nimushum e kushpiat. Ashit Napoléon Bégin nitshimatan, mishta-utauassimipan. Ninashakutan nimushum. Muku nishulipan utauassima. Kassinu auenitshenat nashatishupanat, nishuasht, nishuaush ut nashatumakanupana kueshpinanut. Mamu nimanukashitan, ekue nakatishinanuipan. Nite nimaipalitan Ashuapmushuan luash nite Pikauba. Utaumau tshishkutamatshepan tishulakan e ashtakanlit, kie nitshishkutamakutan tshetshi eka unishiniat minashkuat. Kie nitshishkutamakutan e tututshit ashamat. Napit nitutuatananat nitashaminana, eshku eka kueshpiat. Kie nitshishkutamakutan e tutamat ushtashkuashku. Kie peikuan nitshishkutamakutan e uishkushimat uiash, kie nuitamakutan tan tshe tutamat tshetshi eka mishkutshiat tsheku ma ishinakuat tshetshi uluitamit nipaiat. Eukuan nitikutan nutaui tshetshi eka nita pimuteiat meshta-kashkunut. Alu miluau tshetshi ashuapatamin tshetshi ashte-kashkunut, eukuan patush ua mishkamin tshimeshkanam kie eukuan tshe tshisselitamin tshe ishi-tshitutein. Eku e kashkunut pimutein aikam, tshika unishin, aiat kataku tshika tan, tshe unitain tshimeshkanam. Nitshishkutamakutan kie e pakunitshitau aueshishat, e shipaitsheiat, e pashutshitau kie e naikutshitau aueshishat. Uil nutaui, nutim utinepan ushakaia. Katshi mitapeiat, ekue apishish nitshishikakutan. Muku ua apashtaiat shuliau, muku tshiam ninatuapamatan. Apu tshut mishta-milikuiat shuliau, muku mitshetuau nimilikutan.
Passikan nitapashtatan e natushipeiat. Nutaui ekue atshitamupan ashinia kie mussinia e tshituteiat. Tekushiniat mak, patetat nepitshitau shishipat, muku patetat takuanipan tshetshi nutepalikau mussinia, apu alu. Patush uemut etelitamin tshetshi nipit aueshish eukuan patush tshipassitshati. Peiku miutiss mussini, 1,25$ tatutaiemakanipan 25 itatinupana. Anutshish kashikat, uiesh 15 kie mak 16 tatuapiss tatutaiemakanit. Apu shuku ut mitshetinanut ute ilnu-assit peput, muku ma uil napit tshekat kassinu mitapepanat ilnuat. Tshitshue mishta-milunakushipanat metapetau shakuanlit. Nishuasht, nishuaush ut nashatumakanupan, mishta-alem kautishkumitau. Matshikunitishupanat, mishta-pishelimitishupanat e uapamitishitau. Shash nite peikupipuna eshpish eka uapamitishitau. Kie e manukashitau, apu milekash ut tatau. Nishulnu e tshikashtelit, shash kassinu tshekuan aieshkushtepan, shash tshuapateti e piputet patshuianitshuap. Kassinu auen uauitshitishupan.
Shash etatu apishish e tshishelniutau nutaui mak nikaui, nipapamulatiat maniteuat mak nitshimakaitshati. Uemut shuliau pitepalipan, tanite apu ut shuliatshanut e natuuananut, apu nasht ut shuliaut ushakai. Alem apatashipanat ushakaiat tshetshi pakassitishit auen.
Nikutulnuepipuneshiti ashu nishuaush kie mak ashu peikushteu ka neshtuapamak nitishkuem. Katshishkutamuakanlit nineshtuapamati. Eshku nitauassiutan, mamu nitutatan katshishkutamuakanlit. Nanikutin muku tshiam nuapamati. Apu eshakumitakussilit ut uapamatishiat, muku ninatshishkatishitan man, mak tshiam nitaimitishitan. Ka tshitshipalian e papamulakau maniteuat, katshi nishupishimua kie mak katshi nishtupishimua ninashipati. Nishutshishikua muku tshiam nimilikutan tshetshi ashteieshkushiat. Eukuan kie milupalipan tshitshue tshetshi uitsheuku. Uiesh patetat-tatupipuna kie mak kutuasht-tatupipuna nitishpish uitimushiti eshku eka uitshimak. Ninishulnuepipuneshiti ashu peiku. Nite uitshipan Rang C ka ishinikatet. Patshitinaun ut ilniuipanat. Utauia kaiassitshelit, kanuelimepan aueshisha. Eukuan nana Émile Robertson. Mishta-milunapeuipan, miluelitakushipan kie katshitshishipan. Mishta-miluatamupan minashkuat, apu ut ishpish miluatak e tashikak assilu. Utishkuema miluatamilipan e atusselit, e patshitinalit. Elmire Robertson ishinikashilipan. Eukuan uetshipalit nite ut Robertson ute Piekuakamit, mishta-mitshetuat.
Adrienne, Tommy utishkuema, tshiluemeu nelua Louis Paul mak Joseph Paul. Mishta-mitshetuat e tshiluemititau. Nite mekuat nitatussati e papamulikau maniteuat Parc ka ishinikatet. Katshi nishtupishimua kie mak katshi neupishimua ninashipati. Ekut nite tshitshipalipan e uitsheutishiat. Tsheku ma tapue, 11 uashtessiu-pishimu e tshishtuakanit, eukuan e natumishkueuian. Ekut ute aiamieutshuapit niniputan. Nite uetshipalian, nimishta-aiamiatan. Ueshkat, alu aiamianipan mak at anutshish. Alu tapuetakanipan aiamieun. Eshku takuan tshetshi natshi-aiamianut menashtakanit, muku apu ishpish tatau ka natshi-aiamiatau. Anutshish kashikalit, apu natshi-aiamiatau ka auassiutau. Ueshkat ma, nanitam shakassinepan aiamieutshuap. Kassinu peiku kautishkuemit natshi-aiamiapan. Eku nutshimit, uemut takuanipan tshetshi aiamianut, tshetshi peikuau aiamieun issishuanut. Nite patshuianitshuapit, akutshinipan tshipaiatiku, nanitam aiamianipan eshakumitakussit eshku eka nipanut. Aiamieun peikuau issishuanipan. Kie peikuan eshku eka mitshishinanut kie katshi mitshishinanut, iapit aiamianipan. Kie apu nasht ut atussanut menashtakanit, takuanlipan auen tshetshi aieshkushtat umitima neme mashtel-atushkanut. Muku kutuanipan mak mitshishinanuipan. Mishta-ishpitelitakanipan menashtakanit.
Eka ka nishtutakuat tshekuan
Mishta-ishpitelitakanipan nite aiamieunit tetshe. Miam auass e shukaituakanit, mishta-alimikanipan. Auass e ilniut nite nutshimit, nanikutin ne kautishkuemit neupipuna kie mak patetat-tatupipuna apu ut mitapetau. Patush metapanut ekue shukaituakanipan ne auass. Shash patetat-tatupipuneshipan. Eku nite shukaitau-mashinaikanit, apu ut uilakanit ne auass miam ka ishpish ilniut patush katshi neu kie mak patetat-tatupipuna mashinatuakanipan. Nemelu mak uetitshipalit tshetshi utitukut utshishelniu-shuliam, mishta-alimipalipan. Teuat katshi unitatau patetat-tatupipuna kie mak kutuasht-tatupipuna ishpish shulialu, eka ut e uilakanitau miam ka ishpish ilniutau.
Mitshet tshekuan ishpalipan nutshimit, natuu-assit. Peikuau, ninatshishkatitan, nishtu kie mak neu ishpish kautishkuemitau. Tepan nite tshishelnu Koutshi, ishinikashipan, nite utshipalipan Mistassini shakaikanit. Tshimatashipan matutishanitshuapilu, &laqno;Wabanow» ishinikatakanipan. Nitshenat tshishelnuat ka tshimatatau patshuianitshuapilu, mitshetuait eshinakushilit mishtikua apatshieshipan. Kie ne tshishelnu mitshetuait ishi-aimishipan. Milekash peikuaimitaishu nite patshuianitshuapit. Apu nutim nishtutamat nelu eshi-aimit. Tsheku ma ekue tshi kukuetshimitshit tshekuanlu ua tshisselitamat, ekue Prospère Cleary kukuetshimat:
&laqno;Natu-tshisselita ma, tan eshpalit uinipekut.»
Katshi nishtulnu kie mak nishtulnu ashu patetat e tshikashteshilit, ekue uluit ne tshishelnu nite patshuianitshuapit ekue itat Prospère:
&laqno;Nasht apu milu-tipatshimuian, apu shuku milupalit, eka shuku kushkupal: tshitishkuem nana apu ilniut, nipu nana!»
Prospère ekue tshissinuatshitat miam tipaikanlu mak tshishikulu nelu ka issishuelit. Ekue nashipet. Miam ka itikut nana tshishelnua, eukuan eshpish eka ilniulikuenit utishkuema. Nimishta-kushkupaliti. Ueshkat, tshitaimatshepanat kauapikueshit tshetshi matutishanitshuapilu tshimatakanlit, muku tutakanipan peikuan e ui natu-milatitshanut, e ui tshisselitakanit tshekuan. Ui uapatakanipan tshetshi eka tapue tapuanukue ne etatshimunanut. Tepanat ilnuat kamanitushitau ishinikatepanat nelua, muku uil ne tshishelnu apu ut matshikaushit. Nitaimikutan kie nuitshikutan. Tshekat eshakumipishimua e tshatshipalit nuapamatan.
Katshi nishtupipuna kie mak neupipuna, nukumish Michel ekue ishi-kushpit nite Tsékatchi shakaikanit. Ekue natshishkuat nelua tshishelnua ekue kukuetshimat tan eshpallit uinipekut. Ekue itikut:
&laqno;Apu ute tshi uitamatan. Tshipa takuan tshetshi takushinin nite nipatshuianitshuapit.»
Ekue uitamakut nite miam tshematelit upatshuianitshuapilu nite mashinataimakut ushkuait. Eukuan kalapua ekue itutet nukumish Michel mak nukumish François Savard uitsheuku. Unimaunuau tshitutauat, nishutshishikua kie mak nishtutshitshikua tshe ishpish tatau, eukuan ekue tshitutetau e natuapamatau nelua tshishelnua. Eshpish pimutetau, ekue issishuet ne nukumish François:
&laqno;Ute tshika manukashinanu, tshe mitshishiku, uapanlit tshipa utitanu.»
Ekue nukumish Michel natshi-kuapitshet. Ekue itshenat kuna, ekue pikuneuat mishkumi, eku e uapatak nipilu, uet uluipallit nite kuakuapishisha. Mishta-kushkushiku nukumish. Ekue tipatshimushtuat nukumisha François, apu nasht tapuetakut etatshimushtuat. Milu-mashinataimushipan nukumish Michel miam tipaikanlu kie tshishikulu nelu ka ishpish ishpallit. Katshi nishutshishikua, eukuanlu tekushinitau nite tshishelnua etalit, e uapanlit mak, eukuanlu tshematalit matutishanitshuapilu. Peikushilu etakanit miam ka itakanlit Propère Cleary:
&laqno;Aiushtakushit nipipan tshitishkuem itakanu, miam nana tshishikulu ka uapamit kuakuapishish.»
Ekue itakue ne nukumish Michel nelua François:
&laqno;Nimishta-mamituneliten, nika natshi-uapamau nitishkuem.»
Tekushik nukumish Michel uinipekut, shash tapue nipilishipan utishkuema. Nutim tshekuanlu tshisselitamushipan ne tshishelnu. Nana pipun ka mishta-ishkuatet, uitamupan ne tshishelnu Ilnu tshe mishta-alimulit, kie tshe shiuellit nutshimit. Apu nita ut ishi uauitakanit ute uinipekut, muku tshiam nutshimit petakanipan ne tshekuan.
Ka ishi-ilniunanut nite e tshiluemitunanut
Katshi nipuian, nishupipuna nitishpish apitan nite nutaui, patush ekue tipan apiat. Mitshet ilnuat apipanat nite patshuianitshuapit. Apu ut takuanikau mitshuapa e apinanut, tshipa tshi atshitakanipan eshpish eka ut takuanikau. Nimishta-milupalitan tshe mishkamat nite tshe apiat. Muku mituat tshishelnuat uitshikupanat. Nitshissitutuau tshishelnu McDonald, uiesh 96 tatupipuneshikupan. Takuanlipan tshetshi umitimikashit. Apu tshekuan ut takuat ueshkat, apu auat ut takuat nanimissiu-ishkuteu. Eka netuapatamin tshipimim, apu ut uashtenapin. Eshakum mashtel e atushkanut, nanitam nititishukutan nutaui tshetshi natshi-uitshimitshit nelua tshishelnua. Umitima nitutamuatan, mak nipitukatauatan unipim. Assiku nitapashtatan ekue shakassinitautshit uatakanashku. Ne etatshimuian, eshku mishta-tshinuapan peput, mishta-takapan, mishta-ishpakunakapan, eshku ma, nishtutshishikua kie mak neutshishikua ishpish tshishkueielitakuanupan.
Kutulnu ashu nishu itashipanat nitauassiminanat. Eshakumipipuna ilniuipan peiku ishkuess kie mak napess. Katshi nishtupishimua kie mak katshi neupishimua ninashipati, miam nanitam kaussi-nipushit nitelitakushiti. Apu ut kanuelitamat kanatutakanit kie tauapekaikan katshitapatakanit. Apu ut uapamatishiat eshpish tshi mishta-kashti-tipishkat, muku tshiam katshishapishtesht e pishtet nut uapamatishitan, tshekuan takuanipan tshetshi tutamat tshitelitenau? Eukuan ne kie ut mishta- utauassiminanuipan. Eka etain, takuanlipan tshitishkuem tshetshi peikussishit, uil umitima tutamupan kie uil takuanlipan tshetshi uaushipet. Nimishta-milupaliti tanite nishish takuanlipan utassi. Nitatamatan umitima. Nanitam pet nimishta-milupaliti eshpish ilniuian, tanite nimishta-miluilniuti, kie nanitam nitatussati. Apu tshissian peikutshishikua tshetshi unitaian eka e natshi-atusseian. Nimishta-nashkumau Tshishe-Manitu tanite mishta-alimanupan e ilniunanut ne pipun e uauitaman. Apu shuku ut takuat atusseun.
NISHu II
Ka papamulat maniteua
Eukuan neulnueiapiss ashu peikushteu nikanieuti peikuminashtakanit. Kutulnuetipaikana ashu nishu peikutshishikua nitatussati. Neme mashtel-atushkanut 6 tipaikana nipulitan e atusseiat. Kau ekue tshitshipaliat 7 tipaikana ushkat-atushkanut. Apu ut takuat tshetshi tshimut. Uemut takuanipan tshetshi milu-tshishikashit, tanite ekue nitshiueshtishukutan kie apu ut tshishikakuiat. Nite Parc des Laurentides ka papamulakau maniteuat, neuapiss peikutshishikua kanieunanuipan. Tshinuapan tshishikua. E tshetshishepaushit nitshitshipalitan e atusseiat patush mak uetakussit e puliat. Eku nite Parc ka ishinikatet, muku tshiam eshku kussanuipan.
Tekushiniat tekuatshit, muku tshiam nukumish Tommy tepan mak ne Hudson's Bay atauitshuap takuanipan. Mak ne takuanipan &laqno;Triton Club». Nishuminashtakana kie mak nishtuminashtakana ute nitatan, ekue ninatshi-natuutan. Etatu nishuliatshatan, tanite ushuliamipanat maniteuat. Melupaliat tshetshi katshitinitshit e ushuliamit maniteu, nimishta-milu-tshishikakutan. Nimishta-uitshikutan. Nipakuelitetan tshetshi utitshipalit e natuunanut tanite etatu nishuliatshatan. Uashtessiu-pishimu tekuat, ekue ninatshi-nikutatan, ishkanipipuna tshe nikuteiat. Ekue ninashipatan kutulnuetshishikua ashu patetat ishpish ne Nipaiamianan. Katshi pamipalikau tshishe-minashtakana, ekue kau natshi-nikuteiat. Patush mak tshashi-atusseiat e tshatshipalit epishiminishkueu kie mak e tshitshipalit uinashku-pishimu. Ne etatshimuian, muku kapelakashkueuat utapepanat mite apu eshku ut takuanikau ka shutshishimakanikau utapana. Nanikutin, meshta-kunut, mishta-uipat nipulitan e nikuteiat. Apu mak ut tshi utapetau kapelakashkueuat e mishta-ishpakunakalit.
Mishta-alimanipan, mishkuapan! Tshimiputakan nitapashtatan, apu mak ut takuat pimit ka pimipalit tshimiputakan. Mitshetuau mamatuemakanupan tshimiputakan. Peput, mishkutshipanat mishtikuat, eukuan tshitshue mamatuemakanupan tshimiputakan. Eukuan tshitshue takapan kie mishta-ushkuipan auen ushpitun. Kie ueshkat takuanipan tshetshi ishi-tshimipulakanitau mishtikuat e mamitshashkushitau, kutulnueshit ashu nishu miam eshkushitau. Uemut takuanipan tshetshi tshimikutau peikumitashumitalnu ishpish peikutshishikua. Utshimass katshimikaitshetau nitatusseshtuatananat, Troffé Laforest ishinikashipan etusseshtutshit. Nepit ne napeu, ukusse Arthur mishkutapishtakupan. Neme ushkau-pishimu kie mak uashtessiu-pishimu tekuat, nitshitshipalitan e nikuteiat luash e shikuat. Ne tepatshimuian, uiluau utshimauat ka tshimikaitshetau pami-nashuepanat ukanikuteshimuaua. Nanitam tepan auen meshkanat e natuapamat napeua. Nite e mamishat mishtikushiutshuapit nitapitan. Papeiku nipeun ninipatan. Nanikutin, mishtiku-nipeun ninipatan, nasht nitatushinitan. Shaieuat, kukush mak uishautiku-uiash ishi-mitshishinanuipan. Kie apu auen ut uinelimakanit, apu ut uinelimakanitau ilnuat. Apu ut neshtuapatakanit ne. Kassinu auen ishpitelimakanipan. Nanikutin, e alimuin, muku tshiam apishish tshikuishkushiti. Tuiet auen papatapan tshetshi uauitshiuet.
Takuanipan uauitshitun. Eshkuatet mitshuap, apu milekash ut tanut, katshi nishutshishikua shash kau apipan uitshit ne ilnu ka ishkuatelit uitsh. Kassinu auenlua uauitshikupan. Ishkueuat uiluau piminutepanat napeua ka uauitshiuelit. Tuiet e tshetshishepaushit, ekue mamu natshi-tshimikuakanipanat mishtikuat. Ekue natshi-tshimipulakanitau. Kie auenitshenat ka kanuelimatau mishtikua, peshuepanat.
Auen nelu ka ishi-matshipalit, katshi nishutshishikua, miam eka nita ut alimut itelitakushipan. Eshku kashikat takuan uauitshitun, muku mishta-apishish takuan. Kie ueshkat, apu ut takuat tshimutun. Meshkamin makalipakan, uemut takuanipan tshetshi kau patshitinamin. Mishta-ishpitelitakanlipan auen umatshunishim.
Anutshish uil kashikat, ka pimipalit ishkutet kie mak pimit atusseuakan apashtakanu, kie alem auenlua utatusseunlua tutamueu. Eukuan uet eka takuat anutshish atusseun. Mishta-apashtakanu ka pimipalit tshekuan, utapan atussemakan anutshish. Ueshkat, ushpitun mak ushkat apatanupan e atussanut. Eukuan nitissishuatan ueshkat: &laqno;Shaiuat mak shiutan-kukush.» Anutshish uil kashikat, uemut takuan pimi tshetshi apashtakanit. Tshitshue! mishta-ait ishinakuan! Ne e mamitunelitakanit, apu tshi tapuetatishinanut e uauitakanit. Auen ua mitshishut nishtuau peikutshishikua, takuanlipan tshetshi unit uipat e tshetshishepaushilit, patush katshi kutuashtipaikana pulipan auen e atusset, akuatipishkalipan patush nepat. Kassinu auen nelu tshi tutamupan. Apu ut ishpish takuat tshekuan e mamashiuet miam ne kamatshikaut. Apu ut takuat ne tshekuan kamatshikaut. Takuanipan uil ishkutuapui, muku apu ut ushuliaminanut tshetshi aiakanit. Apu ut ishpish minanut miam anutshish kashikat, niteliten. Kie apu ut takuat tauapekaikan katshitapatakanit. Nutim auen uipat nipepan tshetshi uipat unit. Apu piuelitaman ne eshpalit tanite eukuan e takuat tshetshi ishinakuat. Nuapatalikunan tshekuan eka ka neshtuapatamat. Muku peikuan tshiam e aiminanut, mishta-ait ishi-ilniunanun anutshish kashikat.
Katshi nikutanut, ekue pamulakanipanat maniteuat. Nanitam uil ne takuanipan atusseun. Nitatussati nite kie ka pakashtueitshanut uelapissish, muku apu shuku milekash ut atusseian. Alu nite ka papamulakanitau maniteuat, tanite uemut nite takuanipan atusseun. Tshashi-papamulakanitau maniteuat, eukuan ekue nikutashinanut tshe kutushinanut nite ka nikutanut, minuat ekue tutuakanit mishkumi tshe apatshiakanit tatau maniteuat. Uemut uil kutulnuepipuna ashu neu nitishpish atussatakupan nite, milekashish tanite tshekat ninakateti ilnu-assi eshpish tshi mishta-pitshat nite ut e tshituteian Parc des Laurentides, tshetshi takushinian ute. Eshku apu ut shenakanikau meshkanaua. Ua papamutet auen, uemut takuanlipan tshetshi tshikashamet. Eukuan kie ishinakuanipan ua natshi-atussanut shakuat, tanite eshpish tshi mishta-kunut. Uemut peikutshishikua pemapushku tanuipan e itutanut nite Portes de l'Enfer, eshku ma e uiushinanut. Uemut takuanipan tshetshi nimaunanut eshku eka takushinanut nite kanikutanut. Eukuan ishi-ilniunanuipan ueshkat, ui mitshishin, takuanipan tshetshi ushkuiin. Mishkuapan tapue, muku niteliten napeuat mak ishkueuat mishta-shipeutshipanat ueshkat mak at anutshish, tanite ka auassiutau tshipa tshi atusseuat, muku miam eka e uapatakau atusseunlu etelitakushitau. Takuanlu tshetshi uitamuakanitau.
Kanatuusht, e natshi-ueuelishik uetakussilit, eukuan tshetshi nipat. Mishta-mishkuapan tshishiku. Apu nita ut ishkuapekat. Uetakussit tekushinin, takuanipan tshetshi piminutitishin. Eka meshta-aieshkushiin, takuan tshetshi pakunit aueshish ka nipit. E uapat, takuanipan tshetshi shipaitshen tshetshi pashut ushakai, tshetshi kashkashkut, ekue manashkut, ekue tshishkalit, kau ekue tshitshipalin. Takuanipan minuat tshetshi natshi-atishulakanein. Takuanipan tshetshi umitimikashin, tshetshi uaushipekatatishin kie. Eka ne tshil tutamin, apu kutak auen nelu ut tutak tshitatusseunlu. Apu ut neshtuapatakau nelu ka auassiutau. Miluelitakuanupan ne e neshtuapatakanit. Apu ut takuat tshitipaikan, apu ut tat auen tepelimishku, apu tshekuan ut utamikuin. Kassinu auen tshitishpitelimikuti, apu nita ut matshi-uitsheutunanut, apu ut tshimutinanut, kassinu auen milulnutishipan. Kassinu auen ishi-ilniuipan miam etelitak.
Ueshkat, nilan, nuapatetan. Takuanipan tshetshi atussein tshetshi tshishitet e tain, ui uitshin. Apu tshekuan ut ishi-uauitshiuanut. Nitshissituten ne Hudson's Bay, nishuaush kie mak peikushteu nitatupipuneshiti, tshashi-tshishkutamakuian ne namesh-muakanit, atauepan pimilu mak peikuminakan lamalashilit. Eka uipat tekushinin apu ut atamakuin. Eukuan miam tutakanipan e natuapatakanit tutushinapui nite kauapikueshiutshuapit. Miam patetat-tipaikana patshitinamupan tutushinapulu. Katshi kutuasht-tipaikana tekushinin, apu ut milikuin tutushinapui. Uiesh patetat shumalitshish tatutaiemakanipan peikuminakan. Shuliaunipan ne e tatutaiemakat ueshkat, mak at anutshish kashikat.
Nite katshishkutamatsheutshuapit, kakashteukupeshkueuat nitshishkutamakutananat. Kutulnueshikupanat uiesh kakashteukupeshkueuat mak ushteshimauat uiesh kutulnueshikupanat ashu patetat, e patshitinatau ut ilniuipanat. Patshitinapanat kie kanuelimepanat aueshisha. Kie atauepanat tutushinapulu, lapatata kie kutaka patshitinauna. Ute Piekuakamit, uiesh kutulnueshikupanat kautishkuemitau assit ka ut ilniutau, eku nitshenat kutakat kushpipanat, natuuipanat, mak kalapua telipanat maniteua e papamulatau. Eshpishit auen tutamupan. Mitshetuau kau nitshitshipaliti nishtu ka itapian. Ekut nite alu nut alimuti. E takuatshit, at tsheshkutamakuiat, takuanipan minashkuat tshetshi ituteiat tanite nutaui takuanlipan tshetshi uitshitshit. Eukuan ekue kushpiat, takuanipan tshetshi pataimat katshishkutamuakanit luash Nipaiamianan, uiesh nishtupishimua kie mak neupishimua. Eku napit, tshishkutamuakanipanat ilnuat ka kushpitau. Eluet muku ka apatit nitshishkutamakutan neume Shetan-pishimu mak upau-pishimu, nitshishkutamakutan aiamieu-mashinaikan, e atshitashiat, apishish e mashinaitsheiat mak e tshitapatamat mashinaikan. Apu ut tshishkutamakuiat Kanata-assi tipatshimun kie peikuan ne tshitshitua-mashinaikan.
Metueun
Napinlit ekut ute mamuitupanat auenitshenat: Bégin mak Germain ka ut tshiluetitau nanitam manitekatatishupanat. Tipatshimushtatishupanat ka ishpalitau ka natuutau. Takuanipan metueun, auassat tshe ishi-metuetau. &laqno;Utamaitsheu-mishtiku ka nipiuet» nitishi-metuatan. Ne eshi-metuanut, tuuan e kashteushit mak e mishta-mishkushit apatshiakanipan ashit papatshitaku. E pimushinatakuin ne tuuan, tshinakaimatishiti ne papatshitaku e apatshit. Ashit ekue tshikutshipalitati tshetshi utamut ne tuuan, eku usham pessish e tain ekue tshikatshitukuti nite tshishkatikut mak kie tshitashtamikut. At shuku issishuein, apu tshut katshitukuian, e uapatakanit e mishta-pakat tshishtikuan, apu shuku ut milupalit tshetshi anuetamin. Apu nita ishi-metuanut ne anutshish. Nanipatetat mak nanikutuasht itashinanuipan, ne eishi-metuanut. Miam auen e katshituakanit, ekue ishi-tepuanuipan &laqno;tshinipin», issishuanipan. E tshetshishepaushit ueninanut, mitshetuait patshishipan auen. Ka lussishit tuuan tshipa takuanlipan tshetshi apatshiakanit ne eshi-metuanut, muku etatu mishkushipan ne tuuan, mak nitshenat utuuanuau tshitshue katuuashit. Nanikutin kie ishkuessat nuitsheuatananat. Muku apu tshut ui pimushinatuakanitau ushkatikuat. Etatu nimilu-pimushinatan. Kutak kie tshekuana nitutetan: Miam ka kueshti-nakatutishinanut mak kie ka kuetshi-uiushinanut. Kie makushanipan. Kassinu auen petapan aiapishish tshekuanlu.
Ussi-ilnuat
Anutshish kashikat, apu mitataman katshi ne pet ishi-ilniuian. Muku alem tshekuan nikukuetshimitishin e mamitunelimikau auassat kashikalit. Apu tshisselitaman nite tshe takushinanut uiluau e mamitunelimakanitau. Nutepalu atusseun. Kie uiluau auassat, mishta-mamitunelitamikuat nelu eshinakuanlit. Muku apu shuku itelitaman tshetshi ishpish mishkualit miam ka ishpish mishkualit kutauinuat utilniunuau. Mishta-mamitunelitamuat auassat tanite mishta-alem tshekuanlu aieshkuelitamuat mak at tshilanu ka ishpish aieshkuelitamuku. Muku uil tapue anutshish kashikalit, etatu uitshiakanuat. Mitshetitshenat e tshetshishepau-mitshishit e akua-tshishikalit nite e ut uitshiakanit ka tshishtimatshelimitinanut. Ka tshishtimatshelimakanit auen, apu shuku mishat ne shuliau. Muku nilan e mamitunelitakanit ka ishinakuat, alu alimanupan mak anutshish. Nikanishinanat muku kutuasht mak kie nishuasht-tatuapiss milakanipanat peikupishimua. Ka aiuiashinanut ishinikatakanipan. Tsheku &laqno;nepitaun» ishinikatakanipanat. Muku tshishelnuat nelu milakanipanat. At shuku nelu e kanuelitak auen, apu kassinu tshekuanlu tshut tshi aiat. Shiutakan-kukush, lushkuauat, nipish ishi-aiapanat. Apu tshut tshi aiautau tshishtemau kie kutakatshilu tshekuanlu eka ka mishta-apatanlit. Anutshish kashikat, apu nita tshikut uapatakau nelu auassat, usham shash mishta-kataku tanun, kie alem tshekuan neshtuapatakanu. Nil uil etelitaman, ishinakuanlit tshetshi nishtuapatakau nelu anutshish kashikalit auassat, ka ishinakuanlit ueshkat, alemashish tshipa nekatshuat.
Uikanishimauat
Nite nil eshi-tshiluetaman anutshish, shash nishtuat nitauassimat e niputau. Peiku e peikussit uikutshitishu. E peikussit atusseshtatishu, kie takuanlu ukanieun. Kie teu nikuss nite Alma tshishkutamuakanu mak peiku nussim nite Roberval tshishkutamuakanu. Muku anutshish, nite uitshuat teu. Ne nikuss ka tshishkutamuakanit nite Alma, eshakuminashtakana ute papatau. Uipat tshietshishepaushilit ushkat-etushkanulit tshiuepatau nite Alma ashit peiku uitsheuakana. Elukun umelu tshe tshishtat tshe pipunlit nitelimau. Ui kamakuneshiu-tshishkutamakushiu. Apu shuku milu-tshisselitaman, muku tshipa takuanushipan ute ilnu-assit ne eshi-atushkanut inanun. Eku nitanish nite ishi-tshishkutamatishu tetshe matshunish ka tutakanikau.
Ne ushkat nikuss, Jacques ishinikashu, neulnu ashu peiku tatupipuneshu. Ute Piekuakamit tshishkutamuakanipan luash nishuasht e itapit. Eshku kakashteukupeshkueua tshishkutamatshelipan. Minuat Roberval ekue tshishkutamuakanipan, mak C.E.G.E.P. Jonquière. Minuat ka mishta-tshishkutamatshanulit Laval ekue tshishtat miam natukulish-mashinaikanlu itelitakuanlu nelu umashinaikan e tshishtat. Nishulnuepipuna ashu kutuasht ishpish itutepan katshishkutamatsheutshuapit. Anutshish kashikat apu mitatak uesh mak mishta-milu-apu tanite atusseu. Ekue uitshimepan Upishtikuiau-ishkuesse, Suzanne Déry ishinikashilu. Kie uil kanuelitamu umashinaikan e tshishi-tshishkutamuakanit nelu e atusseshtuat eka ka ilnishilit auasse. Kie Jacques eukuan ishi-tshishkutamuakanipan.
Gemma uil, muku Roberval tshishkutamuakanipan. Luash kutulnu ishpish itutepan, ekue atussepan utshimau-atauitshuapit. Patetat mak kie kutuasht-tatupipuna ishpish atussekupan nite. Minuat ekue itutet katshishkutamatsheutshuapit, katitipueimatshesht ishi-tshishkutamatishipan. Luash ekue akushit ushpishkun, ekue tshishe-utshimau atusseshtuat nite ilnu-takuaikan-mashinaitsheutshuapit. Eshku anutshish ekut e tat. Nasht tapishish ut tshitshipalipan, muku anutshish, shash ishpakushiu, uil tipelimeu ka atusselit ute ilnu-takuaikan-mashinaitsheutshuapit. Eku Chantal apu shuku tshut mishta-tshishkutamuakanit. Nishuasht mak kie nishuaush tshishtakupan. Mishta-auassiuipan e tshitutet nite Montréal tshetshi atusset. Kamakunueshilit natshishkuepan nite tetshe ushte Caughnawaga. Ekue uitshimepan, peikussilipana utauassimuaua. Nite atusseu anutshish, mitshuapit ka tshishtimatshelimakanitau auenitshenat. Mishta-alem auenlua natuapamiku. Kie mak apu shuku tshut mishta-tshishkutamuakanit uil. Alimuipan e katshitinak tshekuanlu e tshishkutamuakanit. Muku eluet iapit milupalu kashikalit, eshku takuanlu utatusseun. Kashikalit, apu talit unapema, uteilua ishi-nipilipan. Mishta-miluatamu nelu eshi-atusset anutshish. Elukun nanitam pet ishi-mamitunelitamupan tshetshi ishi-atusset, e uauitshiat kutaka auenlua ka tshitimatshishilit. Milekash nashimupan nelu &laqno;A.A.» ka ishinikatakanlit. Kashikalit elukun eshi-atusset. Auenlua e alimulit, uil ekue natshi-uauitshiat. Kie mitshetilua auenlua netuapamikut. Ka uitshipelit, ka matshi-pitualit, mak ishkueua ka mashikuakanlit, elukun e atusseshtuat. Eukuan ishinakuanlipan utatusseun nite Montréal ka tat. Kie alem tshekuanlu ishi-uitshikupan nelu e atusseshtuat eshi-ilniunlit. Mishta-mitshetuait ishi-neshtuapatamupan eshi-alimunanulit. Tshisselimeu tshe ishi-utinat, kie tshisselimeu tshe ishi-uitshiat, tshetshi shutshelimitishilit, nelu ka ishi-matshipallit. Anutshish, kashikat ishinakuan, nanikutin ishpimit tshi an ekue tshassikut lashipalin, muku nelu eshpish milu-utinat auenlua ka alimunlit, uanasse tshi milu-tutamu nelu eshinakuanlit atusseunlu. Mishta-alem auenlua natshi-uapamiku, kie mishta-shatshiku. Kie nanitam papu.
Kutak teu nikuss, Jocelyn ishinikashu. Trois-Rivières ishkuesse uitshimeu. Katipaitsheu-atusseu napinlit. Kanuelitamutshe kie uil umashinaikan nitelimau, muku e nipinlit atusseu aiapishish, tanite e pipunlit apu takuanlit atusseunlu. Ekue katshitinak leshumash kie mak aiapishish atusseu. Utishkuema nite shuliautshuapit atusselua. Peikussishilua ukussuaua. Patush takushinuat Tshishe-minashtakannit tekuannit, apu tshi nakatakau utatuseunuau.
Kutak nikuss Rémi ishinikashu, Monique ishinikashilua utishkuema, Roberval utshipallua. Shash nishtupipuna eshpish niput muku apu eshku utauassimit. Ilnu-kamakuneshiutshuapit atusseu, apu kamakuneshiut uil, muku kamakuneshiutshuapit atusseu, ueuetashtau mashinaikana, mak tshitapatamu tan tshe ishi-pimipalnanulit natshiash nelu eshinakuanlit atusseunlu, nitelimau. Eku ne kutak nikuss, Laval ishinikashu, utat peikupipuna nipuipan. Kie eshku apu utauassimitau. Kamanutshanulit atusseu. Elukun umelu tshipa natshi-pimipalu, tshetshi katshitinat ukamanutsheshiu-kaluma. Shash nishu mak kie nishtupipuna eshpish atusset nite kamanutshanulit. Eluet milupalu tshi pa tshi itakanu tanite apu nita nutepalit atusseunlu. Nishtupipuna e uitakanit, muku mituat nishu mak kie nishtupishimua apu atusset. Connolly, ut tshiluetamilua utishkuema, Yvon Connolly utanishilua uitshimepan.
Minuat, tepan kutak nikuss, Francis ishinikashipan, elukun nishupipuna eshpish tshi nipit, umelu 11 upau-pishimu. Ka tatshishkakanlit utapanlu e pushit, ishi-ushikuipan, nite tetshe La Friche ishinakatakanu, tetaut ne takuan Saint-Méthode mak Dolbeau. Apu tshut niput ne nikuss muku mishta-miluatamupan metueuna. Mishta-pikutapan e tuuat kie nelu e metuet ka upuut tuuan ka mishishtik. Mishta-tshinuashkushipan nana nikuss, mishta-uitshikupan nelu eshi-metuet. Mitshetuau kanieuipan e metuetau. Auassiuipan nana ka nipit nikuss. Muku kutulnu ashu peikushteu tatupipuneshipan ka tshitimatishit Francis. Eukuan ishinakuanikupan tshetshi ishinakuat, takuan nanitam tshetshi aieshkupin.
Sébaste kie teu, muku Sébastien ishinikatakanu tshitshue e uilakanit. Nite tshishkutamuakanu C.E.G.E.P. Alma. Kamakuneshiu-tshishkutamuakanu. Tshimut-kamakunuesht ishi-tshishkutamuakanu, nitelimau. Kutulnu ashu peikushteu tshika tatupipuneshu umelu Shetan-pishimua, nitelimau. Minuat ekue tat Natacha. Nite Roberval mekuat anutshish tshishkutamuakanu. Nite Montréal tshika tshishkutamuakanu minuat pipunlit. Muku apu milu-tshisselimak tan tshe ishi-tshishkutamuakanit, nite uil tetshe, ka mishta-napeunakuat ueueshu-matshunisha. Eukuan ne sheshakan eshinikatakanit niteliten nelu ua ishi-tshishkutamatishit. Kutak nitanish, Suzette ishinikashu, Jacques Cleary uitshimepan. Ute ilnu-assit teu, katshishkutamatsheutshuapit atusseu. Ka shashauinanulit ishi-tshishkutamueu auasse. Nishtulu utauassima, nishtu napesse. Nishu tshishkutamuakanuat, nishuasht mak nishuaush tatupipuneshuat. Eku nelu umashtelushan nishupipuneshilua pemapushku.
Tshetshi takuat atusseun ilnu-assit
Nimishta-milueliten katshi milu-upinakau nitauassimat, tanite mitshetuau nitalimuti. Mishta-mishapan upan-akushun. &laqno;Consomption» ishinikatakanipan ne akushun ueshkat. Muku apu alimat tshetshi nishtutakanit ne uet ut itakushinanut ueshkat, apu mak tshut tshi milu-tshishishutishin ueshkat. Eshku patshuianitshuapit apinanipan. Kie nanitam ekut tanuipan. Muku uil peikuan tshi natukuitishupanat ilnuat, uiluau unatukulimuau e apashtatau. Tshishelnuat nikan tshisselitamupanat tshekuanlu, miam tan tshe ishi-tshishikalit kie alem kutakatshilu tshekuanlu. Tshisselimepanat auenlua tshe akushilit. Muku tshiam tshitapamepanat auenlua utashtamikulit mak kie ussishikulit, ekue issishuepanat e ilnu-aimitau:
&laqno;Akua!»
Nanikutin apu tshut tshil uitamashkuau, kutaui uitamuepanat:
&laqno;Tshika akushu tshikuss, issishuepanat.»*
Uiluau tutamupanat unatukulimuau ueshkat tshimushuminuat. Uishinauamishkue apatshiepanat, natukulapulu ua tutakau. Apu tshut ishpishit natukulish. Mishue ilnu-assit papamutepan muku apu tshut ishpishit. Nil eshku e auassiuian Turgeon ishinikashipan natukulish. Apu tshut takuat natamiku tshetshi ishi-meshtinikanit shuliau. Nitshishkutamakutan tan tshe ishi-takuaimatishiat shuliau. Nimishta-uitshikutan. Piekuakamit nitshishkutamakutan, nishutshishikua kie nanikutin nishtutshishikua. Shuliautshuap nelu tshitshipalitapan tshetshi tshishkutamakuiat. Kassinu auen tshi itutepan. Nikanuelitenan shuliautshuap ute Piekuakamit, nimishta-uitshikutan ne e kanuelitamat. Ka natshi-tshishkutamakushian tshetshi tshisselitaman tan eshi-tshitshipalnanut mamu e atussanut, eukuan ne nuauitamakutan tuiet shuliautshuap. Eukuan ne takuanipan e miluat tshekuan tshetshi tshitshipaliat. Miam peikuan ne tassiputakan, eshku anutshish milupalu. Takuanipan tsheku e shetshishiat, tanite mishta-lashipalipanat mishtikuat. Muku iapit nitatussatan muku tshetshi pimipalit tassiputakan mak tshetshi takuat atusseun mauat uil tshetshi shuliatsheiat. Alu nimamitunelitetan tshetshi patshitinamat atusseun mak at tshetshi shuliatsheiat. Mashtel nimilupalitan, nishuliatshatan.
Upime ilnu-assit nitatauatan nimishtikuminanat. Eluet nimilupalitan tanite tepan auen e aieshkupit tshetshi aiauat nimishtikuminanat. Kie uil uetshit natuapameu, nasht apu pisselimitshit. Nikanuelitetan mashinaikan, ne ashit ka aiat nimitiminan, uil tshe aiat tshe ishpish takuanlit. Ekut ute nitassiputakannat tshe utshipalitau mishtikuat, manutshanut ute ilnu-assit, tanite e pashitau mishtikuat apatishuat mitshuapa ua tutakanikau. Nimilu-ueueshtanan nilan ashit nitshenat ka aiauatau mishtikua. Nipikutanan e milu-ueueshtaiat nipa tshi issishuan.
Ute ilnu-assit, takuan kie mitshim-atauitshuap, mamu ka tutakanit. Shash nishupipuna eshpish shenakanit. Eluet milupalu tshipatshi issishuanun. Issishuanuipan, ka shenamat, apu tshika tshi tshishikuatau ukupaniemaua, kie apu tshika tshi tshishikashitau ka auiashitau, patetat-tatupipuna ishkuau ne tshe ishpish tshishikashiat. Muku nishuliatshatan nana utat pipun. Alu uet alimat tshekuan e natshishkamat, eukuan ne tshetshi takuat tshetshi tshishikashinanut ne letakass ka ishinikatet. Anutshish uil, eshku $42,000 nimashinaitshanan. Eukuan ne tshishtemau letakass. Upishtikuiau-tshishe-utshimau nelu nashatsheu. Muku uil milekash teuat e ui itishaitau shulialu, uiesh nishtupishimua. Eku nilan takuan tshetshi aiuiashiat shuliau, tshetshi pimipaliat. Uiesh l3, l4 mak kie 15% tshitishpish nashakun ne e tutamin. Eukuan ne metshipalikuiat tshetshi etatu shuliatsheiat. Muku nipakusheliten tshetshi milupalitat tanite nuapamatan M. Gill e milu-ueueshtat, nelu ka natshishkuat ka tipelitamilit. Nipakushelimau tshetshi mishkak tshekuanlu tshe ut milupallit.
Ushkat ka shenakanit ne atauitshuap mamu ka uauitshitinanut, nishumitashumitalnu ashu nishilnu nititashitan. Milekash ne nititashitan. Ushkat ka tshitshipalnanut, apu muku ilnuat tshut tatau, kauapishitau kie tepanat, tanite uiluau tshisselitamupanat eshinakuanlit nelu atusseunlu. Uiesh, kutulnueshikupanat ka uauitshimitau e tshitshipaliat, muku anutshish shash aiapishish ui itshepaluat. Atshitashun e tshitapatakanikau milupalu tshipa tshi issishuanun, eukuan muku e nipit etatu apishish shuliatshepalu usham etatu mitshetuat maniteuat ute tekushinitau. Kie nimishta-miluelitenan ne eshinakuat. Nuauitenan tshetshi mishataiat ne atauitshuap, muku eshku apu aieshkupiat tshetshi tutamat.
Uauitakanu tshetshi mamuititau kassinu ka utatauitshuapitau, kie kutakat ka kanauelitakau tshekuanlu e shuliatshepallit. Nishtu mamuituna, eukuan ne tshipa itelitakuan. Nutim mamulakanitau kassinu tshekuanlu ka kanuelitatau ute Piekuakamit, ushtuil tapue apu ishpish tshipa alimunanun, ne e mamitunelitakanit letakassa. Muku uil apu kassinu auen tshikut pushipalit tuiet, muku uil tshekat tshipa tshi issishuanun mituat tetaut tshipa tshi pushipaluat. Eukuan ne tshipa ishi-tshitshipalnanun. Miam mamu ka takuanikau atauitshuapa. Anutshish muku tshiam mitshim atauanun. Eshku tshipa tshi atauanun kie matshunisha.
NISHTu III
Ishkutuapui e uauitakanit
Apu uitshikuishku ne eka patshitinakanit tshetshi atauanut ishkutaupui ute ilnu-assit. Kassinu auenitshenat ka minitau ishkutaupulu nite Roberval natuapatamuat, kie kutakatshilu tshekuanlu aiauat. Muku niteliten, kassinu auenitshenat tshika nishtutamuat tshekuanlu nite upime uet natshi-meshtinatau ushuliamuau. Eluet ma ute apishish katshitinamishkakue ne shuliau, nite upime ka ishpalit. Tshika takuan ne tsheku tshetshi ishinakuat. Aiamieun mak ueueshtaun uauitshikuiku, tshipa tshi put ait ishpalu, tanite issishuanun tshia, miam e mashinatutishinanut eka katshitinamin alu 50 min 1, miam e uieshimukuin itelitakuan. Apu alimat e nishtutakuat, kutuasht-tatumitashumitalnu ka mashinatutishitau, nishumitashumitalnu ashu peikushteu eka miluelitatau, mak nishtumitashumitalnu ashu patetat-tatulnu min peiku e miluelitatau, tshipa ishinakuan tshetshi shaputuepalit ne ka ut mashinatutishinanut. Muku uil kutuasht-tatumitashumitalnu itashitau ka mashinatutishitau, muku kutulnu ashu nishuasht nakatutishinanut, eukuan ne etelitakuat miam e uieshitshemunanut.
Nipakusheliten tshishiku ne tshe ishinakuat, miluau ne eshi-ueueshtakanit, tanite apu kassinu tshekuan tshi tipelitakanit, kie apu takuanlit kassinu tshekuanlu tshetshi tshitaimuakanit auen. Milakanu auen tshetshi kanuelitak tshekuanlu kie tshetshi apashtat. Kassinu auen tshi minu, mauat uil kassinu auen muku uil alemashish auenitshenat, kie apu tshekuanlu takuanlit eshi-ueueshtakanlit tshetshi tshitaimuakanitau. Ka tatueuetak auen, takuanlu tshetshi nanakanakanit muku apu anuelimakanit. Alu nimilueliten tshetshi uapamakau nitauassimat e minitau peikuputai mak kie nishuputai mak at tshetshi uapamakau e utinatau nelu kamatshikaunlit, ne ka-mishta-atauanua anutshish. Apu ishpish matshi-tutakut nelu auen. Tanite issishuanun tshia, miam eka e mishta-minanut lapiel, miam natukulit etelitakuat. E uesham-minanut, tapue uil akuiueu, muku nelu e akuikut auen uil nelu tutatishu! Alu nimilueliten tshetshi uapamakau e minitau lapielu mak nelu kamatshikaulit. Tanite apu ishpish tshitimaiuet. Muku uil peikuan shash takuan tshetshi milumamitunelitakanit. Tsheku put tshika tshi nakaikanitshe nanitam uauitakanit. Muku miam e shetshishinanut etelitakuat, kie mak nanikutin mishta-natamiku aiminanun.
Mishu tapuetakanit tshetshi pitukatakanit lapiel innu-assit miam peikuan kauapishit tshe itelitakushik, tshika unitananu tshitilniunu.
E auassiuian ne uet petaman essishuanut muku eshku tshitilniunanu kie eshku tshitatananu tshitassinat. Peikushu iapit eshinakuat, muku takuan tshetshi shutshelitakanit... Eshpish tshi takuat ne C-31 ka ishi-ueueshtakanit anutshish tshika mishta-mitshetinanun ute, tshika uapatenau pate. Anutshish mekuat patetat-tatumitashumitalnu teuat ute tshitshue e ilnutau. Kassinu nishtuapamakanuat kie takuanlu utatshitashunimuau. Alem tshekuan takuan ne eshi-ueueshtakanit. Muku apu kassinu tshekuan tshisselitamuku. Tshika mamuitinanun, tshika aiminanun. Put kie tshipa tshi milu-ueueshtakanu, patush mashinatutishinanut. Apu uapataman kutak tshekuan tshetshi tutakanit tanite uiluau ilnuat takuanlu tshetshi uitakau tshekuanlu etelitatau. Uiluau ilnuat mauat uil muku tshiam ilnu-mamuitun. Tsheku eukuan tshe ishinikuat.
Kautshimau-aiminanut
Miam peikuan nana ka ishi-ueueshtakanit B-12-A ka ishinikatet. Eka shaputuepalitakue, tetaut tshitilniminuat tshipa uniatanuat. Apu tshisselitaman tshetshi kassinu auen milu-nishtutamikue muku mishta-milu-uauitakanipan eshku eka pashtinikanit aimun. Eukuan e takuat tshetshi tutakanit, nishuait takuan tshetshi tutakanit: e ilnu-aiminanut kie e mishtikushiu-aiminanut. Shash nishtuau mak kie neuau natshishkatinanun. Mishta-uauitamuku put kie tshika katshitinenanu kie kassinu auen tshika tshisselitamu. Mamash e tutakanit tshekuan, nanikutin mitatakanu eka ka milu-mamitunelitakanit.
Ne C-31 ka ishi-ueueshtakanit, apu shuku itelitaman tshetshi etatu shuku alem auenitshenat takushinitau ilnu-assit. Ute shash ka tatau, iapit ute tshika teuat muku nitshenat upime ka tatau ka uitshitau kie ka takuanlit utatusseunuau, apu shuku itelimakau tshetshi ute takushinitau. Apu shapelitakau muku peikuan miam ilnuat tshe ishi-pimipalitau. Nil uil etelitaman, apu tshikut ishpish milu-tutuakanitau, miam ilnu-assit tatakuenit. Miam ne mashinaikan ilnuat ka ishi-ueueshiakanitau essishuemakat: tshetshi mashinatutishin, takuan tshetshi ilnuin mak tshetshi tain ilnu-assit. Eukuan kalapua ui ishinakuanitshe. Muku mishta-shenakanikau &laqno;ishkuatema», tsheku tshika nutepalu &laqno;mashkushu». Eukuan ne tekuat tshetshi tshitapatakanit, tanite etatu alu tshe milu-tutakuin. Kassinu takuan mamu tshetshi milu-ilniunanut. Takuanlu kassinu auen tshetshi ishpitelimakanit, muku apu peikussian tshe patshitinaman nitaimun. Patush tshika tshisselitakuan 27 e tshishtuakanit uapikun-pishimu 1987. Apu milekash, shash tshekat ishinakuan. Tshika tshimaleuat auenlua tshetshi atusseshtamilit. Nitshenat tshe atusseshtatau ishkanipipuna tshika atusseuat. Mishta-mishau atusseun, kassinu nelu auen katshituku. Kassinu auen tshika takuanlu tshetshi patshitinak utaimun. Ilnuat nelua ka ishi-ueueshiakanitau uauitakanuat. Tshika tetshenat kalapua auenitshenat tshe mamuitatau tshetshi milu-uauitakau nelu. E ui ueuetashtakanit ilnuat ka ishi-ueueshiakanitau, ilnua ui natshishkueuat. Miluau ne e tutakanit niteliten.
Uanasse tshika tshi issishueuat, apu tshut peikussiat ka patshitinamat nitaimunnan, tepanat nite kie ilnuat. Eukuan nitshenat ka mamuititau patetat eshi-ilniutau. Eukuan nitshenat alu tshekat tatapishkut etelitakau miam C. A. M. Uiluau nitelimauat patshitinamueuat utaimunlua Attikamekua, Montagnais mak nitshenat patetat ka ishi-ilniutau. Milushiuat nite auenitshenat etatau. Tshika milu-natu-tshisselitamuat eshku eka patshitinakau utaimunuau. Anutshish kashikat, alem tshekuan mishkutshipalu. Apu tshisselitaman uemut, tshetshi tshishe-utshimau nelu ishi-ueueshtakue. Muku takuan tshetshi petshikatshish aitinanut miam ua mishkutinakanit tshekuan. Tanite unipalnanut, uanasse tshika tshi issishueuat uiluau unipaluat, uiluau nelu ishi-ueueshtapanat nelu tshetshi ishinakuanlit. Eiapishish, atushkatetau, takuanlu kassinu auen tshetshi aimit kie tshetshi uitak etelitak, apu tshikut milupalit muku nishtu mak kie neu patshitinakau utaimunuau.
Anutshish etatushkanut, eukuan ne miam uauitakanipan ne ka ui utinakanit tshetshi tshitapatakanit miluilniun, uil ka ui tshitapatak ilnu-mamuitun nite utassit. Ute tshi peikupipuna shash ne tshika ishinakuan ute nitassinat. Shash mishta-atushkatakanu. Mitshetuat ute nitassinat meshta-pikutatau e atussetau uanasse tshi tutamuat nelua mashinaikana, kie tshi aieshkushtauat tshetshi nite itutetau nite ka utshimau-aiminanulit. Shash petshikatshish papalu niteliten, miam tshishe-utshimau tshe ishi-takuaimatishinanut ute nitassinat. Tshi nishtupipuna mak kie tshi neupipuna tshipa tshi ishinakuan, shash mishta-mitshetuat nelu e atusseshtakau, kie eukuanlu nelu tshe ishi-pimipalit ilnu nite aishkat. Kie neume ishinakuat, meshekut Ottawa tshishe-utshimau tshika tshi natuapamakanu ua utshimau-ueueshtakanit. At shuku ne ishinakuat, tshika takuan peikuan tshetshi uemut katshitinamuku ne nakala ka itishaimakuiku ilnu-shuliau. Tshetshi eka issishuetau neumelu utitshipalit tshilanu tshetshi takuaimatishiku matshiku mak tshiluau ueueshitishuku shash nilan apu takuat nite nitatusseunnan. Takuan iapit ne tshetshi katshitinakanit ne ilnu-shuliau, miam nana ka ishinakuat ilnu-mamuitun ka utinak tshetshi tshitapatak tshishkutamatsheunlu. Eukuan ne tutakanipan. Eshakumipipuna nikatshitinenan ne ilnu-shuliau nite ka ashtakanit tshetshi pimipalit tshishkutamatsheun. Takuanlu nelu ilnu-tshishe-utshimau tshetshi patshitinak shulialu e nakatuelimakanitau mak e tshishkutamuakanitau tshitauassiminuat, tanite eukuan etashtet ne tshishe-utshimau-mashinaikan, ka uilakanitau tshe ishi-ueueshiakanitau ilnuat. Eukuan ne mituat tshe ishi-pimipalnanut: Shuliau tshika ui katshitinakanu. Aliman tapue anutshish kashikat, tanite mishta-tshimishakanu shuliau ne kapatshitinakanit. Kie tshetshi takuatshipalitau nelu eshpish shipa tatau, takuan tshetshi shitapitshenakanit pikuteun. Alem nelu auen tshika mitelitamu. Shash kie uiluau tatuetamuat nitshenat utenasse ka tatau. Nite uil Jonquière ka tatau mishta-milupaluat, umelu pipunlu takuat uiluau teuat. Nite nipeteti ka tipatshimunanut tshetshishep. Mishta-milupaluat uiluau, mishue kutaka utenaua kassinu shipa teuat. Tshika takuan tshetshi amitshuepalitakanikau letakassa ka ishinikatakanit.
Ute uil, apu takuat letakass. Eukuan eshi-milupaliat nilan ute nitassinat, apu nita uauitakanit ne letakass ka ishinikatet, ka tshishikashinanut ute nilan nitishinikatenan. Miam ne ninipiminan kie ne kauepinashinanut, nilan nitshishikashinan. Miluau ne e tutakanit, mishkut apu alimuiat e ui katshitinimat shuliau nite tshishe-utshimat tetshe. Takuan kie tshilanu apishish tshetshi uauitshitishiku. Mishue ute nitassinat nikanuelitenan nipi kie takuan ne ukutashkueu kamatshikaut ka pimipalit, eukuan muku neume nasht utat meshkanau ka pimishimut apu nite ishkumikau nenua ukutashkueua. Muku shash pitshelik usham manukashinanun nite at eka shuku etatau nitshenat kaiassitshetau, nitshenat ka patshitinatau assit. Ekut nite etat ne Réal Philippe kauiashitshesht. Ute tshi nishu mak kie nishtupipuna, shash nite tshika itamua nenua ukutashkueua niteliten, kie apu tshikut shuku mishta-shuliaut nite e itamutakanikau, tanite apu ashiniapishkat nite assi. Tshika milupalu e munaitshanut. Ute uil mishta-shuliaunipan, tanite mishta-ashiniapishkapan. Eukuan nite muku e ashtaiat nishuliaminan tshetshi mishkut katshitinamat tshishe-utshimau-shuliau ne ua tutamat e mishat tshekuan.
Takuan minuat kutak tshekuan e mishat e papalit, nitshenat tshika katshitukuat kaiassitshetau, nitshenat tshe kanuelitatau utassiuau, tshika nitautshieuat mishtikua. Tshika ussi-tshimaleuat. Patush uiesh tshi neulnuepipuna put kie tshi patetat-tatulnuepipuna, tshika matelitakuan miam tshishi-nitautshitau nitshenat mishtikuat. Miluau ne e tutakanit mak tshetshi eka nasht apatat ne assi, muku uil namielitshe uiluau tshe milu-uauitshikutau, muku uil utauassimuaua tshika milu-apashtalua nelu milupallit. Kie takuanlu tshetshi mashinatutishitau tshetshi eka nasht tashikatau nelu utassiuau, neupipuna ishpish mishta-milualu nelu eshi-ueueshiakanitau. Tshika tshi uil teuat nite muku apu takuanlit tshetshi mamashiatau nelua mishtikua tshetshi milu-nitautshilit nelua ka ussi-tshimalakanlit mishtikusse. Mishta-miluau ne tshekuan, tanite tshika takuan atusseun. Uil ne kaiassitshet tshika tshi atusseu utassit, kie ui tshimalat mishtikusse, kie tshika tshi nitautshitau tshekuanlu tshe mitshit. Tshika ui milu-ueueshtakanu ne assi, kie tshika mushuashkaitshanun, tshika maushakunakanua atushpia kie peikuan matshi-mishtikuat ka papiupitau. Luash tshika tshi tutamuat mite ka kutushuatshanukau. Tshika maushikuneuat mishtikua ka milushilit miam ushkuia kie atshimashkue. Tshika tshi nelu ataueuat umitimuau nite La Tuque, muku alem tshika takuanlu tshetshi atauetau. Apu uil tshikut atamakanitau muku peikuminashteu, tshika takuanlu tshetshi nishulnueminashteu kie mak nishuelnueminashteu ashu patetat ishitapetau.
Tshishelnu Kurtness
Nimushum, Jos Kurtness mishishtipan kie tshinuashkushipan ne napeu. Kie shash tshi ilnu-utshimau kie uil. Eshku nishtupipuna ishpish tshimalakanipan ueshkat ilnu-utshimau. Peikushteu-tatupipuna ishpish ilnu-utshimauipan, nitelimau. Mishta-atussepan minashkuat, katipaitshelit atusseshtuepan mak ashinia ka nanatuapatamilit. Eshku mishta-nanatuapatakanipana ashinia mekuat. Upashtuneua atusseshtuepan nitelimau. Apu mishta-milu-tshissitutaman. Tepan uil peiku tshishe-mishtikushu, M. Fleury ishinikashipan. Mak tepan M. Gilman eshinakashit, mitshetuau nelu nuitamakuti nimushum. Milu-nishtuapamakanipan nite Chibougamau.
Nana nimushum, Joseph Kurtness nishuau e natupalnanulit ishpish itutepan. Nelu 1914-18 ka natupalnanut ushkat itutepan. Neumelu kie patush uetitshipallit Utshemitunanlu nitipatshimushtakutan ka ishpallit. Mitshetuau tapue nenekatshuishipan. Telishipanat nite kutaka ilnua etalit ute ka utshipallit, peiku ne Ti-Will Cleary ishinikashishipan. Kie apu tshisselimat tshetshi nelu uemut miam ishinikashilikuenit. Muku uil eukuan eshinikatakue Ti-Will Cleary. Uil itelitamushipan ne nimushum tshetshi shimakanishiut. Luash e tshishi-natupalnanulit nite ishpish teshipan. Patush ekue mishakat nasht tshashi-natupalnanulit. Apu tshi uitaman, tan tatupipuna ka ishpish shimakanishiut. Tshiam shimakaniuishipan. Peikuau ushikuikushipan ka pakatelit. Nasht tulepalishipan umitshitin. Mak nelu katshitaikanlishipan utuiushun. Eshku mishta-apashtakanishipan pitshikumana, nana ushkat ka natupalnanut. Nanikutin ishkanitipishkua teshipan nite uluitamit, nite mashkushit kashuishipan, ekut mak nite petamushipan e pashpassitshanulit nite etatau. Uil ka nikanitet itapatshiakanishipan. Nanitam uil nikan pimuteshipan. Elukun mak nelu nanitam nitipatshimushtakutan eshakum uetitshipallit Utshemitunanlu. Eukuan ma ne nitikutan man, nite ka kualaukat nikashutan kie ekut nite nitatan peikuau e Utshemitunanut. Nishuasht Lalimauat petashtanutepanat. Nimishta-kushkupaliti. Eka nil passukuau, uiluau nika passukuat niteliteti. Mishta-nashtaminakushipan, nelu tepatshimut. Ekue itelitaman ka nitshi mitshetuau alimanlikupan nite etat ka ishpish natupalnanulit.
Minuat e natupalnanut, shash niniputi. Ekue utinakuian, tanite uemut takuanipan tshetshi itutein e uishamukuin. Takuanipan tshetshi tshishkutamakuin. Nite Shekutimit ne tutakanipan. Kamakanueshit nelu tashikamupanat: ka mikuashpishit kamakuanueshit. Ekue milikuian nutim nimashinaikana tshetshi shimakanishiuian. Nutim kie nishaputuepal ne ka ishi-natuelitamakuian, muku apu peikuan tuiet utinakuian. Ume tutakanu, tshitshiueshtishukun, patush ua apatshikuin ekue uishamakuin. Nussinitshishiuti 22 mak kie 23 nitatupipuneshitakupan. Ekue issishuet ne peiku ka tipelimat shimakanisha:
&laqno;Nika kutshipalitanan tshetshi shaputuepalin» issishuepan.
Katshi kutulnuetshishikua ashu patetat, eukuan e katshitinaman nimashinaikan. Nutaui ekue uauitshiku. Shash nipipan nishtesh, nil ekue takuat tshetshi uauitshikau nikanishat. Mitshetipanat kutakat ka uishamakanitau tshetshi shimakanishiutau: Joseph Gill, Hubert Jourdain mak kutakat auenitshenat.
Katshi ne shaputepalit, nana nimushum nanitam peikuan atussepan. Shash uil tapue tshishelniuipan. Ute atussepan aiapishish. Tshimiputshatshepan, eshku mite ishi-kutushinanuipan. Atauitshuapissilu kanuelitamupan, natamiku tshekuanlu atauepan. Miam tshishtemau, tshakulau, kie kutaka tshekuana. Shash apu tshut tat nite ilnu-mamuitun, muku peikuan nanitam apishish atusseshtamupan utilnu-assi. Itutepan e utshimau-aiminanulit kie patshitinamupan utaimun, taship ishi-mamitunelitamupan tshetshi iapit alu milupallit. Kie kanatuulit mishta-uauitshiepan, miam ka tutak M. Germain. Nanitam natshi-uapamepan nite minashkuat. Shash apu tshut tshi natuut uil, muku peikuan miluatamupan tshetshi natshi-manitekatuat tshetshi alu shapelitamilit.
Kie uitsheuepan ka tshishkutamatishilit aimunlu, M. Speck ishinikashilipan. Apu shuku tshut alimut a aimiat, tanite nishtuait ishi-aimipan nimushum: akalishau-aimipan, mishtikushiu-aimipan mak kalapua ilnu-aimipan. Uanasse tshi milu-aimiepan. Mamu milu-natu-tshisselitamupanat eshinakuanlit kanatuunanut e uauitakanit. Tepan nite kutak auen, muku apu tshissitutuku tan eshinikashit. M. Lips ishinikashikupan nitelimau. Mitshetupipuna nelu tutamupan, mituat nishu mak kie nishtupipuna nitelimau. Ottawa ekue itutatau nelu ka atushkatakau nite ilnu-tshishe-utshimatat. Ekut nite ut tshitshipalipan e papatshitinakanikau natuu-assi, nitshenat kassinu ilnuat ka natuutau milakanipanat. Apu tshut takuanlit ueshkat ilnuat e mashinataikanlit unatuu-assiuau. Nite uil tetshe Passes Dangereuses, Germain ka ishi-tshiluetakau nite natuuipanat. Kie apu nita tshut mamashiakanitau. Ushkat ka matinuanukau natuu-assia M. Morissette ishinikashipan nelu e tutak.
Uet tshiluetakanit
Nilan nite nut tshiluetenan nite tetshe Mistassini shakaikan, eukuan essishuet nukumish Benny, nimushum ukusse. Uil kassinu milu-natu-tshisselitamu tanite uet tshiluetamat. Muku apu tshisselimak shash tshetshi nutim tshishtakue. Nitshisseliten uil nite uet tshiluetamat nite tetshe uapamekushtikulnuat nut tshiluetenan. Nukumish nelu Edouard nuitamakuti, apu tshut tshisselitaman ueshkat. Nishtuau nimishkutinashinikashinan, issishuanun. Ushkat &laqno;ka mishalit uipituau ilnuat» nitishinikatakutan. Miam Météopétéo itutakuanipan ne ishinikashun. Apu tshisselitaman, tshekuan ne nut ishinikatakutanakupan &laqno;mishtapiteuat». Nipakueliten tshetshi tshisselitaman, nukumish Edouard nelu tshika milu-natu-tshisselitamu. Minuat tsheku ekue Kakwa ishinikatakuiat, muku apu uemut tshi issishueian.
Muku uil nil niteliten, nitshenat upashtuneuat alimuikupanat tshetshi miam ishi-uitakau nelu nitishinikashunanlu miam Kurtness mak kie Météopétéo ekue alu issishuetau Kakwa. Apu nasht tshisselitaman tanite ne uetshipalit, etatu nukumish Benny tshipa tshi milu-uitamakunu.
Nukumish Thomas, Kakwa kie uil ishinikatakanu. Usham nelu e massit. Auassiuipan eka neshitishit, uiesh nishuasht tatupipuneshikupan. Umatshishkapema apatshiepan e pimutaitishit. Mak kalapua utitshit ut uitshitishupan. Muku uil peikuan mishue tshi itutepan. Luash ekue nipit, eukuan ishinakushipan. Tshishelnuat uil issishueuat, nissi-pishimua mekuat meshta-takalit, mekuat e mishta-tatshikumilit nipilu, Thomas ekut nite nipit metuepan. Elitshe nelu ka ut eka nishitishit. Elukun kalapua uil essishuetau nitshenat tshishelnuat. Eku uil nana nimushum, ishkuteutapanlu nipikupan. Uiesh peikushteu-tipaikana takuanlikupan kie mishta-tshishikashtelipan nelu uetakussilit. Ka pushtat tshekuanlu ishkuteutapanit itelitamushipan itakanu, muku ailu nelu elishipan ka uepakuneitshelit. Shekuteshipana aitu ne uepaikana. Eka nelu tshesselitak ekue eka ishpish upime naniput. Ekue nashkueukut, ekue uepukut.
Apu tshi issishueian eshku teuat nikanishat nite Mistassini, usham nilan ute ut nitilniutan. Muku uil nutaui mak kie nimushum tshipa tshi milu-uauitamupanat. Muku apu tshut milekash tat nite nutaui katshi ilniut. Nimishikaun Maude mak ushtesh Edouard tepanat, muku kie uiluau atut tshissuat. Muku niteliten nelu Edouard tshe ishpish kassinu milu-natu-tshisselitak natshi-uapamat tshishelnua nite Mistassini. Tanite akalishau-aimu kie ilnu-aimu. Mishta-alem tshekuanlu tshika tshisselitamu. Nukumish Benny (Edouard) utishkuema, ilnushkueua ekut nite Mistassini utshipalikupan nitelimau. Eukuan uil nitikuti nukumish. Eukuan kalapua ushkat ka nipulit utauia, tekupan nutaui. Minuat e niput nana nimushum, Mary Robertson uitshimepan.
Nitussikaun Maude nipipan. Kutulnu ashu nishuaush tatupipuneshipan. Minuat ekue nipuipan Edouard. Mitshetuau nuapamati nimushum e nipinlit, ushkat ka tshitshipalian e atusseian. Eshakumitshishikua papamutepan. Mishta-akuatelitamupan e utshimau-aiminanulit tshetshi kie uil ui uauitshiat ilnua mishue upime ka talit. Mishta-ishpitelimepan kanatuulit, tanite mishta-atussepan tshetshi nanitam shapelitakanlit e natuunanulit.
Neumelu 25 e tshishtuakanlit uiesh peikushteutipaikana takuanlipan nana nimushum eka e ilniut. Mishta-shashish tapue. Muku eshku apu tshut utitshipalit 1956 pipun. Anutshish kutuasht-tatulnu nitatupipuneshin, mituat shash 40 pipuna eshpish eka ilniut. Uiesh 1946-47 etashtelit pipunlu.
Eku nutaui e uauilakanit, mishta-kanatuut kie uil, mishue itutepan nutshimit. Miam kalapua nana utauia ka tutamilit. Uauitsheuepan kanakatuelitshelit kie natuuipan. Kie pamulepan kanatuulit. Kie uil nanitam natuuipan. Apu tshut ait ishi-atusset e natuut mak e pamulat kanatuulit. Kie nishtuait ishi-aimipan. Mishta-uitshikupan nelu e nishtuapatak kutaka aimuna, tshetshi etatu tshisselitak tshekuanlu. Mitshetupipuna ishpish tepan nite kautshimau-aiminanulit. Nishulnuepipuna ashu nishtu ishpish ilnu-utshimauikupan nitelimau. Christine Jourdain uitshimepan. Muku namielua nelua ushkat utishkuema. Verreault ishinikashilipan ushkat utishkuema, Christine Verreault. Muku apu nasht kanuelimitshit kaikunakanit, nutim nana ishkuashipanat. Apu tshut mishta-ishkuatet, muku nutim nanana mashinaikana kie kaikunakanit ishkuashipanat. Apu tshekuan tshut nukuat. E piputelit mak kalapua nipilu nana uet lalushitau kaikunakanit kie mashinaikana.
Jourdain nana ishinikashipan nikaui. Nite Péribonka ut upinanipan. Tshitshue nana ilnushkueu. Utauia Georges Jourdain ishinikashilipan apu tshut natuulit nite tetshe Péribonka. Eshku nutim mamu natuuipanat Jourdain innuat. Kau ute ekue mishakapanat Piekuakamit e pimishkatau. Tepan nite tshishelnu William Connelly ishinikashipan, nite tshimatelipan uitsh tipishkut e tshimatelit Jerôme Laroche uitshilua. Utatauitshuapipan nite. Ekut nite atussepan nikaui, ushkat ka neshtuapamikut nutauia.
Shash kalapua uil tapue tshi uapamepan nite Péribonka, muku ekut nite atusselipan, ataulnishkueulipan, tshitshue ka nishtuapamat. Kie elukuan ekue nipuipanat. Mishta-auassiuipanat e niputau; etatu nikaui auassiuipan. Muku kutulnuepipuneshipan ashu nishuasht ka niput. Eshku mishta-auassiunanuipan ueshkat e nipunanut. Ekue shaputuepalipan iapit e natuut nutaui. Ekut nite nitilniutan, nishuasht e tatupipuneshiat, nuitsheuatan nutauinan minashkuat etutet.
Muku takuanipan tshetshi ituteiat katshishkutamatsheutshuapit nishuasht e tatupipuneshiat. Ekut ute nitshitshipalitan e tshishkutamakuiat. Nutaui uil shaputue natuuipan. Nilan uil neume ushkau-pishimua uetitshipalit eukuan nikushpitan patush ekue mitapeiat nissi-pishimu mak kie uapikun-pishimu. Napit, takuanipan ilnu-katshishkutamatsheutshuap ishinikatakanipan. Aiamieun nitshishkutamakutan, mak e mashinaitsheiat, mak e atshitashiat, ne tshekuan e mishta-apatit. Kakashteukupeshkueu nitshishkutamakutan, kie ilnu-aimipan. Apu tshut tshisselimak, tshetshi ilnushkueuekue muku uil mishta-milu-ilnu-aimipan. Pessamit utshipalikupan nitelimau. Apu tshissitutuku tan ishinikashikupan. Ka-tshi ma Marie du Mont-Carmel ishinikashikupan nitelimau ne ka tshishkutamakuiat kakashteukupeshkueu. Nishupishimua ishpish tshishkutamuakanipanat nutshimiu-auassat, Shetan-pishimua mak upau-pishimua. Tetasht nitshishkutamakutan ka mishta-apatinakau tshekuana. Kie nitilnu-tshishkutamakutan. Nitshenat ka alimutau e ilnu-aimitau ekue mishtikushiu-tshishkutamuakanipanat, tanite nishuait ishi-aimipan ne kakashteukupeshkueu.
NEU IV
Ka ishi-ilniunanut ueshkat
Neuipanat nishimat, nishu napessat mak nishu ishkuessat. Lionel ishinikashipan peiku, 27 tatupipuneshipan nepit eku ne kutak Raymond ishinikashu eshku ilniu. Eku nitshenat ishkuessat, nana ka tshishelniut Maude ishinikashipan kie nana nipu. Eku ne kutak Marthe ishinikashu, nipuipan, René Paul uitshimepan. Apu tshut mitshetiat nitshinat.
Apu tshut mishta-mashinaitshetau ueshkat uikanishimauat, patush e shukaitaushinanulit, katshi ilniut auass mak kie e pimiunakanitau auassat. Apu uil tshut kassinu tshekuanlu mashinataitau ueshkat ilnuat miam ume anutshish eshinakuat. Apu tshut mashinataikau tshekuanlu nitelimauat ilnuat. Ueshkat kauapikueshit patshitinamupanat tshishtekaikana. Eka ka nitau-mashinaitshetau, eshakumitshishikua tshipataimupanat nelu tshishtekaikanlu tshetshi tshisselitatau tsheku tshishikulu e tatau. Kie nite ilnit tetshe, takuanlipan kie uiluau ilnuat e tutakau tshetshi mashinataikau tshishikulu. Eka e kanuelitakau tshishtekaikanlu, mishtikusse apashtapanat. Nanitam mishkatishupanat peikuan. Tekuatshinlit kueshpitau, uitamuepanat nelua tshishelnua ute uinipekut ka talit, eka ka tshi kushpalit, tan tshe ishpish mitapetau, tan tshe ishpish tshishtuakanlit tshe mitapetau. Takuanlipan tshekuanlu e tutakau tshetshi eka unipalitau. Kie apu nita tshut shuku mishta-unipalitau, put peikutshishikua mak kie nishutshishikua.
Kueshpitau ilnuat, nanitam kanuelitamupanat aiamieu-mashinaikanlu ka milikutau kauapikueshilit, kautshipaiatikumitau ka ishinikatakanitau. Aiamieuna nite takuanlipana mak aiamieu-nikamuna, eshakumitakussilit aiamiapanat kie aiamieu-nikamuipanat kie tshitapatamupanat nelu aiamieu-mashinaikanlu. Eshku anutshish nanitam petakushuat e aiamiatau mak e aiamieu-nikamutau, alu mak neumelu nissi-pishimu tshitshitua-Mali-pishimu ka ishinikatakanit. Apu ne shuku mishta-shashish eshku eukuan ishinakuanupan, M. François Germain eshakumitakussilit nipetuatan e aiamieu-nikamut. Mishta-aiamiapan ne ilnu. Auat tshipaiatikua milikupan kauapikueshilit eshku eka kueshpitau. Nite ekue tshikamuiepanat nelu tshipaiatikua, nite e ushtikuanulit patshuianitshuapilu. Uetakussilit eshku eka nipatau kie eshku eka mitshishutau iapit aiamituepanat Tshishe-Manitua. Tshetshishepaushilit uenitau, aiamieu-nikamuipanat.
Kukuminashat ute Mashteuiatsh, tshekat kassinu titipititapanat upishkueunuaua nite mishtikussit uaupime ushtikuanuat, ekue tshikamutatau ilnu-akunishkueunlu. Shetshipatuana ne ishinikatakanipan. Nimishkateliteti ne nil, usham ute etuteiat katshishkutamatsheutshuapit nuapamatananat nitshenat Mme Thomas Siméon unapema ushimilua, Marie Siméon mak Christine Siméon. Taship nelu tshikamutapanat akunishkueunlu, shetshipatuapanat luash e nipitau. Mishkatelitakuanipan. Miluashipan ne ilnu-akunishkueun, mikuashipan mak kashteuapan ashit ashpikuatepan. Mishta-tshikanakuanupan tshipa tshi issishuanun ne akunishkueun, apu tshut ishpish tatau mitishat. Kassinu ishkueuat, kashteualipan umatiletissimuau. Nitshenat tshitshue ilnushkueuat nuauilauat. Mak utakupuaua, mishta-kanukutelipana, luash ushituat ishkukutelipana, mak ushakaiu-massina e lushkashilit tshikamutapanat e pipunlit kie e nipinlit. Mishta-miluelitakuanipan ueshkat. Eshakumitakussit ninatshi-aiamianan nitissishuatan, eku uiluau kauapikueshit &laqno;Ka ishpanakanit» ishinikatamupan. Tshitshitua-Mali-aiamieu-nikamuna ninikamutan, kie nitapuatan nitaiamieunan nutim eshkuapetshishit Tshitshitua-Mali-pishimu.
Tepan nite Mistassini, nanitam nite itutepan nimushum uitshilit, Coomshish ishinikashipan. Coom nelua ukusse. Mishishtipan ne ilnu nasht nishuasht tatushit ishkuashkushikupan. Unitapan peiku ussishiku ne tshishelnu. Mitshetuminashtakana tepan tekushik nite nimushuma. Métabé ishinikatakanipan. Ne Métabé mishtashiuniulnu, nanitam akueiapikatamupan ussishiku. Kutak nite kie tepan e takushik; ne uil pashtutishipan e passitshet. Ushikupituneutishipan. Pessish utitiman ut tshimipalipan ushpitun. Muku apu nasht tshissitutamuku utishinikashun, nimishta-auassiuti uil tapue. Mitshetuminashtakana ute tepan. Tapue uil akushipan. Takuanlipan tshetshi itutet akushiutshuapit, muku alu minuat nana katshi unitat ushpitun. Nana ka ushikut ne ilnu, uemut uil telikupan utishkuema, kie utauassima nite etat. Kie uil e peikussit natukuitishushipan. Lishtam naikamushipan nelu ka ushikuitishit, kie akupituatshishikue natukul-mashkushu. Ekue eka tshi peikuau natuut nelu e pipunlit. Patush mak e nashipekuenit, e tshitshipallit uapikun-pishimu nite tetshe Mistassini. Tekushak nite Mistassini ekue takuanlit tshetshi natshi-uapamat natukulisha. Nite Roberval akushiutshuapit ekue itutaiakanit. Ekut atinakalipan utuishkuemitshepishun. Ekue nitshinat ishi-tshiuet. Tshekat peikupishimua ishpish tepan nite nitshinat. Ekut nite ushkat ninishtuapamati, eshku nimishta-auassiuti. Apu tshissitutuku, tan ishinikashikupan. Shecapio nitelimau. Eukuan nitshenat tshishelnuat mitshetuau takushinipanat ute ilnu-assit. Sydney Trapper ishinikashipan kutak tshishelnu ute nanitam etat. Eku ne ka ushikupituneutishit akuashinakushipan ne napeu kie miluelitakushipan.
Natukul
Ueshkat tshishelnuat, &laqno;kashtauliau» apashtapan e natukuitishitau. Kie alema amishku-uishinaua apatshiepanat. Mashkushua apashtapanat e tutakau natukulapulu. Shishupetshinatishupanat nelu tshetshi nipitatau kamatshikaunlit. Akutitapanat ekue tutamupanat uishkuemitshepishuna. Muku amishku-uishinau mishta-milushipan e uluitishinakanit kamatshikaut. Eshku anutshish kashikalit alema ilnuat kie ilnushkueuat eukuan e ishi-natukuitishitau. Kie milualu itakanu auen eka ka shapelitak e mitshishut. Mishta-shutshishimakan takuan tshetshi shutshishtakanit eshku eka e minanut.
Mitatelitakuana ne tshekuana e unitinikau. Muku niteliten eshku teuat passe ka auassiutau nelu e tshisselitatau. Takuan tshetshi milu-kanuelitakanikau nenua tshekuana. Elukun nelu ut natukuitishupanat ueshkat ilnuat. Tepanat nelu e minitau miam nitshenat upinuau ka akushitau, kie ka utatshikumitau kie kutak akushun ka alimat. Nitshissitutuauat kauapishit kie uiluau nelu aiapanat atauitshuapit tshetshi natukuitishitau. Nimilu-tshissituten shash uiesh neulnuepipunutshe, nana tshishelnu Isaac Robertson uauitshiepan natukulisha. Uil papamutaiepan. Natukul ekue tutamupan, atushpia apashtapan kie peikuan amishku-uishinaua. Putassit nelu ekue pitaputapanat ekue atauatshepanat. Apu nasht tshissian tan tatutaiemakanupan, muku mishta-alema kauapishit natshi-aiapanat. Mishta-atauepanat uil, nitelimauat, apu mak tshut ishpish nakatuelitakanit tshekuan ueshkat, mak anutshish eshpish nakatuelitakanit. Luash ekue tshishelniut nana ilnu, luash ekue nipit, kie eukuan pulnanuipan ne e tutakanit. Mitshetipanat kie ilnuat nelu e tutakau kie uiluau.
Tshishelnu Connolly ishinikashipan tutamupan kie uil. Johnny Manie ishinikatakanipan natamiku e uilakanit. Philomène Connolly nana nelua utauia. Mishta-miluelitakushipan ne tshishelnu. Mitatelitakuan tapue, tanite anutshish ne natukul ka apashtakanikau, ekut nite uetshipalikau passe atushpia utipiukat, muku apu tshisselitamushku. Eshku tetshenat nitelimauat ilnuat nelu eshku eshi-natukuitishitau. Nilan uil amishku-uishinauat nitishinikatetan. Muku &laqno;kashtauliau» ishinikatakanu tshitshue e uilakanitau, mak kie &laqno;amishkoujna» &laqno;amishkujna» eshe eukuan tapue. Ueshkat kie tshi tshisselitamupanat tan tshe ishi-tshishikalit. Uiluau nelu tutamupanat tshekuanlu tshe itapashtatau miam lutin-tipaikan itelitakuanlipan.
Ushtikuan ilnasht-tshishtapakuan utinepanat. Ekue kanuelimatau nishtu mak kie neu. Ekue tshimikuatau minuat nishtu tshishtapakuana ekue muku peiku kanuelimatau. Ekue pelakashenatau, ekue tshimilatau nite tipishkut patshuianitshuapit mak mishtikushiutshuapit. Lashipalit ne tshishtapakuan, eukuan tshe matshi-tshishikat. Eku uipat lashipalit eukuan tshe tshimut mak kie tshe mishput. Eku uepipalit, eukuan tshe milu-tshishikat. Apu tshut unipalitau. Nikutshipalitati nana utat pipun. Nitshimalati nite nimishtikushiutshuapit, apu tshut unipalian. Muku uil tapue, uemut takuanlu ilnasht-tshishtapakuan tshetshi apatshit. Takuanlipan nanitam uiluau tshetshi uikutshikatishitau. Apu ma tshut takuat tipaipishimuan, kie ukunititshiu-tipaipishimuan. Tshishikau-pishimua apatshiepanat tshetshi tshisselitakau tan tatutipaikana tekuanlit. Eshi-lutit nakatuelitakanipan minashkuat e pimutanut. Eukuan lutin, tshishikau-pishimu mak tipishkau-pishimua uitshiuepanat ueshkat nutshimit. Tshishelnuat issishuepanat:
&laqno;Mikushit e patshishimut tshishikau-pishimu, tshika tshishiteu uapat» issishuepanat.
Anutshish kashikat, miam kassinu tshekuan mishkutshipalit etelitakuat. Shashish, kashkun e akushkakut e patshishimulit tshishikau-pishimua, milu-tshishikapan uipat. Eku anutshish, katshi kutulnu e tshikashtet eukuan meshta-tshimut. Apu tshi tshisselitamin, tan tshe ishi-tshishikat. Miam peikuan &laqno;meshkanau» nite shakaikanit. Eukuan tshe tshimut inanuipan. Anutshish kashikat, kutulnuetshishikua ashu patetat ishpish milu-tshishikashu. Kassinu tshekuan mishkutshipalu.
Ueshkat e kuetipashtekau nipisha &laqno;matshi tshikamuta tshikautshishiussina, apu milekash anutshish tshika tshimun issishuanuipan. Anutshish kashikat uepipalikau nipisha, patush katshi nishu mak nishtutshishikua eukuan melu-tshishikat. Muku takuan tshekuan eshku melupalit. Miam uapush pelatshinat mishtikua, miam peikuan amishku ka tutak, akushu nelu ka tutak uapush. Eukuan apu tshikut tat uapush minuat pipunlit.
Takuan uil tapue nanikutin eka miam tekash eshpalit, muku uil tshetshi ui ilniuin nutshimit, takuan tshetshi nishtuapatamin tshekuan, tshetshi eka nita uauanelitamin. Aliman e ilniunanut, nanitam e takuat tshetshi aieshkupin tshe ui nipatatshein. Apu tshut mitshetak aueshish ne tepatshimuian. Anutshish kashikalit mishta-nitautshuat amishkuat, mishta-mitshetuat.
Aueshish eshi-nametat
Nite tetshe Tshishe-tshiuetin mitshetipanat ushakaiat. Katakueshish uil tapue takuanupan tshetshi tshitutein, kutuasht, nishuasht kie mak luash nishuaush-tatupishimua. Anutshish kashikat apu ne ishinakuat, apu nasht alimat tanite mishta-mitshena meshkanaua. Eukuan uet mishta-mitshetinanut mishue nite minashkuat anutshish tanite apu alimunanut e itutanut. Teuat ka mamuititau kanatuuat kie nelua Z.E.C. ka ishinikatekau, kie kutaka tshekuana. Nipa tshi issishuan alu mitshetuat kauapishit mak at ilnuat nite minashkuat. Eshpish tatau nitshenat ka mamuititau kanatuuat, muku aiat mitshetinanun. Kie mak, tan tshipa tutakanu takuan tshetshi milu-utinakanit ne eshinakuat, miluelitamuku kie eka miluelitamuku iapit ne tshika ishinakuan. Ueshkat muku e itutanut natuu-assit nishupishimua mak nishtupishimua pemapushku tanuipan, eku anutshish muku peikutshishikua mak kie nishutshishikua. Apu ishpish alimat anutshish, ueshkat takuanupan tshetshi kapatain. Kashikat eshinakuanikau meshkanaua uanasse tshetshi papatan luash nite pessish tekuat tshimishtikushiutshuap. Shash nitshi kushpin, nite tetshe Péribonka shipit luash nite Passes Dangereuses. Kutulnu ashu nishuasht itatina kapatakana.
Apu shuku tshut tat amishku. Ekue tshitaimakanut tshetshi eka nipiakanit kutulnuepipuna ishpish. Minuat ekue nitautshiakanitau amishkuat. Niteliten anutshish kashikat, eukuan iapit amishku tshitshue ilnuat umitshimuau nite nutshimit. Uitshitu e muakanit pepunlit. Ishpish uilnu tshetshi tshishunakut auen. Kie apu alimashit e tshissuakanit mishta-tshilipikashu kie tshi tshishtuakanu ishkutet. Eukuan amishku, tshitshue ilnu-mitshim. Aliman eka etat amishku natuu-assit, alu mak minuat eka e tat ashit atiku mak kie mush. Nite tetshe tshishe-tshiuetin ka uapakau utshua, ka ishinikatakanit, apu tshut tatau mushat kie atikuat, apu tshut mitshetitau. Usham apu takuanlit nite tshekuanlu tshe mitshitau.
Mishue uashka Nichicun, mishta-ishkuatepan. Mishta-kunun kie mishta-takau. Mishkuapan kie tshinuapan pipun. Tekushinitau ilnuat unatuu-assiuat, shash aieshkupuat tshetshi natuutau. Nelu 15 mak kie 20 e tshishtuakanlit upau-pishimua elukun kushpipanat ilnuat. Shash pitshelik mishkumiulipana shakaikana, mishta-uipat. Eshku mishta-tshishpatshishipan mishkumi e shikuanlit, luash 10 e tshishtuakanit uapikun-pishimu. Apu tshinuat nipin. Apu nita shuku tshut ishi-kushpian luash nite tetshe Nichicun, muku uil nitshisselimauat ilnuat nite ka ishi-kushpitau, ishkaninipina kununipan issishuepanat. Matauelitakuanikupan niteliten nite. Mishkualikupan tapue utilniunuau, ueshkat ilnuat, kie tepanat passe e nipitau.
Charlot Pekutelegan ekut nite nipipan. Kie tepanat kutakat e nipitau miam nananat Courtois ka ishinikashitau ilnuat. Eukuan nana ka tshi tshitimatshelitakuat. Mitshetipanat ilnuat nite tetshe kie mishta-milushipanat ushakaiat. Milushipanat muku alimanlipan e katshitinakanitau. Nelu put usham milekash e pipunlit niteliten. Anutshish kashikalit, apu shuku mitshetitau nitelimauat ilnuat nite tetshe eshi-natuutau.
Muku nitshenat Tshishe-tshiuetin ka tatau ilnuat anutshish nite natuuat nitelimauat. Eshku takuan Mistassini matukap. Muku kutak shash tshipaikanu miam neume matukap. Mitshetuau ishinakuan, upashtamakan apatshieuat kanatuutau, patush ekue itutakanlit umitshimuau mak tshekuanlu tshe itapashtatau. Eku e pimishkatau, apu alem tshekuanlu pushtatau, mishkut ekue natuakanitau pishimusse ekue mamussinakanlit ushakamuau mak ekue nakatamuakanitau mitshimilu tshetshi ishpalitau luash e milushkamilit. Apu ishpish kushtikuat anutshish miam ueshkat. Kanuelitamuat nitshenat kanatuutau, takapitshenikanlu. Takuanlu tipaikanlu tshetshi aimitishitau. Metshipalitau, shash aieshkupilua upashtamakana mak kie kasheuekatshelit tshetshi natukutau. Muku ueshkat apu ne tshut ishinakuat.
Apu shuku uapamatinanut anutshish nite natuu-assit. Nishuau mak kie nishtuau ishpalitshe upashtamakan neumelu pepunlit. Georges Robertson katipaitshelit atusseshtuepan. Shuku ka-tshinuaua, itelitamupan. At ma uipat kushpipan e tshatshipallit upau-pishimua mak kie ushkau-pishimua. Ekue mitapet e tshatshipallit uapikun-pishimua, apu nita tshut aimit. Apu nita tshipa kushpipan eka upashtamakan apatshiatakue. Kapiminuesht itapatishipan ne Georges Robertson, nelua atusseshtuepan ka nanatuapatamilit ashinia. Takuan ne anutshish kashikat tshetshi milu-tshitapatakanit. Mishta-mishkutshipalu tapue. Muku miluau ne eshinakuat. Ueshkat nishu mak kie nishtupishimua tanuipan e kushpinanut luash nite natuu-assit, eku anutshish muku nishuasht-tatutipaikana pimipalu upashtamakan, apu alu.
Uemut uil anutshish miluelitamuat ka tshishelniutau, ishkueuat kie napeuat nelu eshinakuanlit mak at shashish ka ishinakuanlit. Apu ishpish alimunanut. Nishtulnu ashu patetat, neulu mak kie patetat-tatulnuepipuna nite utat, tetasht tshetshi eka kukatet auen ishi-milakanipan. Kutuasht mak kie nishuasht-tatuapiss milakanipan mitshim-shulialu. Apu esh ne alem! Alu anutshish miluau, kie mishau tshishelniu-shuliau. Miam peikuan kauapishit eshpish utitukut shulialu eukuan eshpish utitukut ilnu. Ueshkat, tetasht tshi tshishpeuatakanipan. Apu tshut ishpalitau tshetshi pakassitishitau. Ka shiushilit-kukusha, shaieuat, apishish lushkuauat, apishish kukush-pimi, pushkutipapekaikan nipish, mak mitshetutipapekaikana kashiuasht, eukuanlu nelu muku. Mishta-ishpitelitakanipan kashiuasht muku nanikutin eukuan muku tshiam takuanupan, tanite eka e kashiuashiut nipishapui, apu shuku uikat. Elukun nelu uet eka kashiuashikatikau anutshish ilnuat. Alem ilnuat apu nasht kashiuashikatikau. Eukuan eshi-nakalamatatau. Eukuan ishi-upinakanipanat, kie apu tshut takuanlit, kie mak apu tshut nishtuapatakau. Kashikalit, kashiuashilu, apu ishpish apashtatau.
Amissepiluat tatipan eshi-ilniutau
Miam kauapishit ua ishi-ilniutau nitelimauat, anutshish auassat. Neumelu ushkat upime e tshishkutamuakanitau shash amisse teuat ashit kauapishilit. Nilan e auassiuiat apu tshut tatau auassat upime etutetau. Muku ilnu-assit nitshishkutamakutan. Anutshish kashikat, apu tshekuan ishi-alimunanut. Upime ute takuan katshishkutamatsheutshuap, lesseshep kie kamishta-tshishkutamatsheutshuap. Apu tshut ishinakuat ne ueshkat, apu ne tshut neshtuapatamat nilan. Mishta-miluau ne anutshish eshinakuat. Etatu neshtuapatamuat tshekuanlu anutshish auassat. Tshisselitamuat anutshish ui katshitinatau e milualit atusseunlu, tshika takuanlu tshetshi kataku itutetau e tshishkutamuakanitau kie milekash tshetshi tshishkutamuakanitau. Miam ne nikuss Jacques, milupalipan e tshishkutamuakanit. Kie miluatamupan. Nishulnuepipuna ashu nishuasht ishpish itutepan katshishkutamatsheutshuapit luash e tshishtat. Anutshish kashikalit apu mitatak, nitelimau. Milualu utatusseun, nete kamishta-tshishkutamatsheutshuapit tshishkutamatsheu, Shekutimit utenat. Uil tipelitamu nite ilnu-tshishkutamatsheunlu. Mishta-apatan ne tshekuan. Miluelitamu nelu ka ishpish milu-tshishkutamakushit. Muku ute Roberval, eshku teuat ilnuat, eka shuku mamu e ui tatau ashit kauapishilit. Ishkuessat kie napessat, nite kataku ilnu-assit ka utshipalitau, eukuan nitshenat eka shuku e ui tshilueshkuatau kauapishilit. Eshku milekash ne tshika ishinakuan. Eshku takuan ne tshetshi mishta-atusseshtakanit.
Nite Manouane kie Obedjiwan, nishtutakushuat e mishtikushiu-aimitau. Elitshe put nelu eka e milupallit tshetshi mamu tatau. Uemut uil aimun ne uet ishinakuat. Tanite uiluau aimitishitau ilnu-auassat, utaimunuau apashtauat. Apu ishpish nakalamitatau tshetshi mishtikushiu-aimitau. Takuanlu tshetshi milu-tshishkutamatishitau nelu aimunlu ushkat upime etutetau. Kie mak shakuelimun nite apishish takuan. Alem nelu teuat ilnuat etelitakushitau e shakuelimitau e mishtikushiu-aimitau. Apu ute ishpish ishinakuat ne, ute Mashteuiatsh. Milu-mishtikushiu-aimuat nitauassiminanat. Kie mak mishta-mitshetuat ute ka niputau ashit kauapishilit, mituat tetaut itashitshenat. Tatupipuna nite utat natu-tshisselitakanipan ne. Peikumitashumitalnu ashu nishuasht itashipanat ilnushkueuat ka uitshimatau kauapishilit napeua mak peikumitashumitalnu ashu patetat napeuat ka uitshimatau kauapishilit ishkueua. Tshekat tatapishkut tshipa tshi issishuanun. Muku apu ishpish alimat ute nilan tanite shash nimishtikushiu-aiminan. Roberval etuteiat apu nasht alimuiat. Shash uil nil ninishtuapamauat. Ekut nite nanitam nitatushkati. Milekash nitatusseshtuati Gagnon Frères, tassiputakanit nitatussati. Kassinu nitauassimat Roberval tshishkutamuakanipanat, kie nasht apu tshut alimutau. Eshku anutshish kashikalit nanitam aimitishuat. Teuat shash ka niputau. Muku apu takuat tshetshi ne mamitunelitamikuiku. Peikuan nitshenat ilnuat kataku ka tatau, tshika takuanlu kie uiluau tshetshi amissepalitau kie uiluau ashit kauapishilit, kie tshetshi mishtikushiu-aimitau. Takuanlu tshetshi kanuelitatau utilnu-aimunuau, muku takuanlu tshetshi mishtikushiu-aimit auen ui mishku-atusset. Mishta-apatan ne ute Upishtikuiau-assit.
Kie mak shash anutshish kassinu mishtikushiu-tshishkutamuakanuat ilnu-auassat. Nishuasht etapitau shash tshitshipaluat e akalishau-tshishkutamuakanitau. Muku etatu miluatamuat e mishtikushiu-tshishkutamuakanitau, tanite uanasse tshi aimieuat nelua uashka ka talit uitsheuakanuaua. Kie mak shash kie uiluau amisse uauitshimituat ashit kauapashilit, kie peikuan akalishaua. Ute katshi tshishkutamakushitau, ekue etatu milu-nishtuapamatishitau. Muku aiat ne tshika ishinakuan. Muku etatu alimanlu uiluau tanite usham kataku teuat. Kie meshkanaua nite e ishpatanut, apu shuku miluakau. Apu alimunanut tapue upashtimakan e pushinanut muku mishta-shulian. Muku nelu ute tekushinitau shash nelu tshika mishta-uitshikut. Tshika nakalamitauat kutaka auenlua e uapamatau ute uashka utenasse ka utshipallit. E natshishkuakanit auen etatu milu-nishtuapamakanu. Nanitam nutshimit etat kanatuut, neumelu e shikuanlit metapet, takuanlu etelitakushit. Mishta-miluelitamu metapet, kie miluelitamu uiapamat kassinu auenlua ka nishtuapamat, muku miam nanitam tipan ua tat etelitakushit. Mitshetuat nelu auenitshenat etelitakushitau. Patush katshi nishtu mak kie neutshishikua, eukuanlu patush meluelimutau. Nishtutakuan ne uet ishinakuat, patetat mak kie kutuasht-tatupishimua e tain nutshimit e peikussin, eka auen etat tshe aimit, muku atimu mak kie kutak aueshish, mak kie muku tshiam tshil e aimitishin, takuanlu tshekuanlu tshetshi itelitakushit auen metapet. Eluet auen aimieu nanikutin utema apu ne tshekuan tshi issishuanut. Tanite issishuanun elukun nelu tshitshue uitsheuakan kanatuut nite nutshimit e peikussit. Aimieu utema, kie nishtutaku. Nanitam aimieu eshakumitshishikua kie nishtutaku. Elukun nelua uitsheuakana. Anutshish kataku auen ka tat nutshimit, apu ishpish alimut. Takuan tauapekaikan, uanasse tshi aimitinanun, nakala nishuau peikutshishikua aimitishinanun. Nishuasht-tatutipaikana e tshetshishepaushit mak uetakussit katshi mitshishunanut kutuasht-tatutipaikana. Ekut ute Mashteuiatsh e aiminanut. Nishuat ute auenitshenat nelu e tshitapatakau. Kie nishuau peikutshishikua aimuat. Mishta-miluau ne e tutakanit, tshetshi tshisselimakanit auen ushiku aitik nete etat kataku. Ushikuipan, nite peiku auass, Connolly ishinikatakanipan, utshimiputakan ka pimipalit patshishinishipan. Apu tshimiputat ushpitin muku uil mishta-ushikuitishupan. Ekue natuakanipan, kasheuekatshelit apatshiakanlipan. Eka takuanikakue ne tauapekaikan ekut put kie nite tshipa nipipan. Apu nita tshisselitakuat tan tshe ishinakuat.
Uitakanu tan ka ishi-nashakanit e ilnushtakanit nitshenat Traduction Pessamit ka ashu-mashinaitshetau
Ne Traductions Pessamit (Betsiamites) nishu mashinaikana nashamuat ume etashtatau e ilushtatau:
- Drapeau, Lynn, 1991: Dictionnaire montagnais-français, Québec, Presses nite Université du Québec.
- Drapeau, Lynn, et Josée Mailhot, 1989: Guide pratique d'orthographe montagnaise, Québec, Institut éducatif et culturel attikamek-montagnais.
At ne eshpish mishta-mitshetupipuna atusseshtakanit ilnu-aimun, apu eshku nutim tekash tshetshi milu-nishtutatishinanut nite e mashinaitshanut. Muku peikuan uil mishta-uauitshiueu ka ishpish atusseshtakanit, mishta-ashtinite ait ishpish itashtakanu.
Ute mashinaikanit ne "l" apashtakanu e mashinaitshanut, eukuanlu nelu Mashteuiatsh mak Pessamit uiluau eshku e apashtatau.
Uemut uil Traductions Pessamit tshisselitamu eshku meshta-aliminlit tshetshi miam nite nutim ilnu-assit tatapishkut itashtakanit e mashinaitshanulit. Muku uil shash takuan tshetshi uluipalitakanikau mahinaikana e ilnushtekau, at shuku eka tekash e nishtutatishinanut nite e mashinaitshanut. Miam nutim kutak eshi-aiminanut ka ishi-alimunanut, eshku kie tshilanu tshika mishta-atussenanu eshku eka nutim tatapishkut miam itashtaiku, tshia?
Ume uil anutshish, nitshenat Traductions Pessamit mak nitshenat Groupe de recherche sur l'histoire (GRH/UQAC) ui tshitshipalitauat e uluipalitatau mashinaikana ka ilnushtelit, nite katshishkutamuakanlit tshe apashtakanlit mak kalapa nite e atusseshtakanit ilnu-aitun mak ilnu-aimun.
Ne Traductions Pessamit